Verka­lýðs­leið­togar hjóla í Við­skipta­ráð

Viðskiptaráð kynnti í gær nýja úttekt um veikindarétt opinberra starfsmanna. Samkvæmt henni er veikindaréttur opinberra starfsmanna mun ríkari en í einkageiranum. Eftir sex mánuði í starfi eigi opinber starfsmaður rétt á sjöfalt fleiri veikindadögum en starfsmaður með sama starfsaldur í einkageiranum. Samhliða því séu veikindafjarvistir tvöfalt algengari hjá hinu opinbera.

Bent er á að veikindaréttur opinberra starfsmanna eftir sex mánuði sé aðeins þremur dögum minni en veikindaréttur starfsmanna í einka­geiranum eftir fimm ár í starfi.

Í úttektinni kemur sömuleiðis fram að áætla megi að beinn árlegur kostnaður hins opinbera vegna veikinda umfram það sem gerist í einkageiranum nemi um 19 milljörðum á ári. Þar af falli til um 4,5 milljarðar hjá Reykjavíkurborg.

Gögn frá fordæmalausum tímum villandi

Sonja Ýr Þorbergsdóttir, formaður BSRB, segir í aðsendri grein á Vísi í gær að það sé villandi að styðjast við gögn frá árinu 2020 við samanburð á fjölda greiddra vinnustunda vegna veikindafjarvista. Árið 2020 hafi einkennst af fordæmalausum aðstæðum og framlínustarfsfólk hafi verið í gjörólíkum aðstæðum og þeir sem gátu unnið heima. 

„Þrátt fyrir þakklæti í garð framlínufólks hafa starfsaðstæður þeirra ekki batnað. Samt heldur Viðskiptaráð áfram gegndarlausum áróðri sínum gegn opinberum starfsmönnum og réttindum þeirra, á þeim forsendum að fyrirtæki séu ekki samkeppnishæf við hið opinbera um starfsfólk. Það eru athyglisverð rök frá fyrirtækjum sem skila methagnaði og er stýrt af launahæstu stjórnendum landsins,“ skrifar Sonja. 

Helgar teljist með hjá hinu opinbera en ekki í einkageiranum

Hún segir Viðskiptaráð horfa fram hjá grundvallarmun á talningu veikindadaga milli hins almenna og opinbera markaðs. Hún útskýrir að ef starfsmaður er veikur föstudag og mánudag reiknast helgin með á opinberum vinnumarkaði þannig að veikindadagar verða fjórir. Í einkageiranum teldist helgin ekki með og veikindadagarnir teldust tveir. 

„Þessi aðferðafræðilegi munur á talningu veikindadaga þýðir að skráð veikindafjarvera lítur út fyrir að vera lengri hjá hinu opinbera, jafnvel þótt raunveruleg fjarvera sé sú sama. Samanburður sem tekur ekki mið af þessu er beinlínis rangur,“ segir í grein Sonju.

Þá segir hún að þrátt fyrir að réttur opinberra starfsmanna til launa vegna veikinda sé ríkari, sé réttur úr sjúkrasjóðum stéttarfélaga víðtækari í einkageiranum. Þannig geti heildarrétturinn verið sambærilegur.

Loks vísar hún til skýrslu félagsvísindastofnunar HÍ frá 2022 þar sem segir að starfsfólk í mennta-, heilbrigðis-, og velferðarstörfum sé líklegra en aðrir hópar á vinnumarkaði til að veikjast vegna mikils álags í starfi.

„Að leggja til skerðingu veikindaréttar hjá hópum sem eru útsettari fyrir veikindum vegna starfsaðstæðna er ekki aðeins ósanngjarnt heldur ómanneskjulegt.“

Segir ósæmilegt að dylgja um misnotkun réttinda

Kolbrún Halldórsdóttir, formaður BHM, tekur undir með Sonju í aðsendri grein sem birtist á Vísi fyrr í kvöld. Hún segir tölfræði Viðskiptaráðs sömuleiðis misvísandi og vísar til tölfræðinnar frá 2020, fyrirkomulagsins á skráðum veikindadögum og réttinda starfsmanna einkageirans í sjúkrasjóðum. 

Þá vísar hún til nýlegrar greiningar BHM um tíðni veikindaforfalla þar sem kemur fram að aukin veikindaforföll síðustu ára séu fyrst og fremst til komin vegna streitu, aukins álags, manneklu og flóknara vinnuumhverfis. 

„Íslensk gögn benda til að lausn vandans sé að leita í sjálfum grunnkerfum samfélagsins, sem sannanlega glíma við skipulagsvanda, manneklu og vaxandi kröfur til þjónustu. Aukin veikindaforföll og eftirspurn eftir starfsendurhæfingu að loknum veikindum endurspeglar þennan vanda. Starfsfólkið, sem heldur uppi mennta-, heilbrigðis- og velferðarkerfunum okkar, er í beinni snertingu við þau sem eiga rétt á þjónustunni, hefur ekki undan. Því er í hæsta máta ósæmilegt af Viðskiptaráði að dylgja stöðugt um misnotkun réttinda opinberra starfsmanna.“

Kolbrún kallar eftir samræmdum gögnum um veikindaforföll og sanngjörnum samanburði milli markaða. Hún bendir á að ríkið haldi ekki miðlægan gagnagrunn um veikindafjarvistir, ólíkt hinum Norðurlöndunum.

„Sleggjudómar og óvönduð tölfræði leiða okkur ekkert áfram. Það sem við þurfum er gagnadrifin umræða byggð á raunverulegum samanburði en alls ekki á því að draga upp allt að 5 ára gamlar tölur og láta eins og þær segi okkur eitthvað um stöðuna eins og hún er í dag.“