„Þetta er al­gjör­lega ó­af­sakan­legt hjá einu af ríkustu löndum í heimi“

„Eins og staðan er í kerfinu núna þegar að hátt í fimmtíu prósent drengja eru að útskrifast eftir tíu ára grunnskólagöngu með svo slæman lesskilning að stór hluti þeirra á enga framtíðarmöguleika inni í menntakerfinu,“ segir Inga Sæland barna- og menntamálaráðherra en hún var til viðtals um menntamálin í Sprengisandi í morgun. 

Gífurlega mikið brottfall sé úr framhaldsskólum hérlendis og það sé meira en í löndunum í kringum okkur. Nú sé verið að bregðast við vandanum á öllum sviðum. „Ég hefði ekki sest í þennan stól nema til þess að bretta upp ermar og taka á vandanum eins og ég mögulega get á þessum tíma.“ Matsferill hafi verið lagður fyrir nemendur í fyrsta sinn í vor og verði einnig á næsta ári og samanburður verði gerður á milli ára. 

Gríðarlega umfangsmikið verkefni

Margt hafi haft áhrif á getu skólakerfisins til að þjónusta öll börn samkvæmt þeirra þörfum og getu. Einkunnagjöf hafi verið óskýr og ósamræmd síðustu ár en hvorki ungmenni né kennarar „eða yfirhöfuð nokkur annar“ hafi vitað hvað einkunn nemenda stæði fyrir.

Inga segir að aðalnámsskrá verði endurskoðuð en kennarar þurfi að vita til hvers sé ætlast af þeim. Kennarar séu settir í ofboðslega þrönga og erfiða stöðu með núverandi námsskrá. „Við finnum það að kennararnir okkar sumir hverjir eru bara orðnir alveg yfir sig þreyttir. Og við megum ekki missa fólkið okkar frá okkur.„

„Það er ekki eftir neinu að bíða. Það þarf ekki fleiri samtöl, það þarf ekki fleiri skýrslur, það þarf ekki hillumetra eða meiri peninga í einhverjar rannsóknir. Við erum að sjá það á hverju einasta ári þegar börnin okkar eru að útskrifast úr tíunda bekk hver raunstaða þeirra er. Þetta gengur ekki svona lengur. 

Þess vegna tók ég að mér þetta verkefni sem ég hefði nú kannski hugsað mig um tvisvar, þrisvar ef ég hefði raunverulega vitað hversu umfangsmikið það er.“

Ýmis mál sem ekki megi nefna við kennaraforystuna

PISA-kannanir, einkunnaskalinn umdeildi og fjöldi kennsludaga sé meðal þess sem hafi verið þyrnir í augum kennaraforystunnar. Von sé á nýrri PISA-könnun í haust en búist er við því að hún verði „sú alsvartasta til þessa.“ Sérfræðingar í ráðuneytinu viti hvar skórinn kreppir og hafi reynt að vekja athygli á ýmsum málum sem hafi verið kæfð í fæðingu.

„Það eru þarna ákveðin atriði sem aldrei má nefna við Kennarasambandið, við stéttarfélag kennara, þá fer allt upp í loft.“

Inga segist þó finna fyrir því að við umræðu um innviðaskuld í menntakerfinu sé kennaraforystan „að vakna og vilja taka þátt með okkur og vilja viðurkenna stöðuna eins og hún er núna eins og við sjáum í beinni útsendingu.“

Námsgagnaframleiðsla sé í skötulíki og ljóst sé að fjármunum hafi ekki verið forgangsraðað fyrir „fólkið fyrst.“ „Það eru mjög margir kennarar sem sitja bara uppi með það í grunnskólanum að þeir eru sjálfir að reyna að búa til efni fyrir nemendur sína til þess að sínum metnaði að reyna að aðstoða nemendurna eftir bestu getu því að það er stökkbreyting á öllum sköpuðum hlutum á síðustu áratugum.“

Gert sé ráð fyrir sex hundruð milljóna viðbótarfjármagni í námgagnaútgáfu í fjárlögum og Inga bindur miklar vonir við að geta nýtt það fjármagn vel. 

Kjarnafögin mæti afgangi

Meiri miðstýringu þurfi í framhaldsskólum landsins og samræma þurfi nám frekar en til þess séu námskrár. Styrkja þurfi kennara til þess að þeir viti til hvers sé ætlast af þeim. Kjarnafögin, stærðfræði, íslenska og náttúrufræði, hafi verið grunnur að öllu námi á árum áður en mæti nú afgangi. „Það er ekki hægt að í tuttugu og sjö framhaldsskólum sé bara í rauninni hver með sínu nefi að stýra því.“

Fáir kennarar séu sérhæfðir í því fagi sem þeir kenna. Hrein mismunun sé á milli landshluta en niðurstöður spurningalista sýni fram á að enginn kennari á Austfjörðum sé sérhæfður í sinni faggrein. Á höfuðborgarsvæðinu séu flestir sérhæfðir kennarar í framhaldsskólum á landsvísu, eða um þrjátíu prósent þeirra.

„Þetta er erfitt fyrir kennarana sem eru í þessum litlu sveitarfélögum og taka að sér að kenna börnunum okkar. Það er erfitt fyrir þá að sitja uppi með það að þurfa að kenna eitthvað sem þau hafa ekki sérhæfingu í. En einhver verður að kenna börnunum og þá lendir það bara á þér. Hvort sem þér líkar betur eða verr, þá bara gjörðu svo vel. Þú skalt fara að kenna algebru, Kristján, og ekkert múður með það.“

Mikil umræða skapaðist á síðasta ári þegar kom í ljós að dregið hefði verulega úr lestri verka eftir nóbelsskáldið Halldór Laxness í framhaldsskólum landsins. Aðspurð um skerðingu á lestrar- og bókmenntakennslu í skólakerfinu telur Inga dvínandi lesskilning barna og unglinga vera grundvallaratriði í þeirri umræðu.

„Þau eiga það erfitt með grundvallarfagið sem er lestur og lesskilningur að það er í rauninni lítið gagn í því að þvinga einhvern til að lesa Snorra-Eddu eða Gísla sögu Súrssonar þegar einstaklingurinn hefur í rauninni ekki hugmynd um hvað hann er að lesa.“

Bindur miklar vonir við svokallað símafrí

Í Finnlandi hafi orðið hraðar og jákvæðar breytingar innan kennslustofunnar og í líðan barnanna þar í landi í kjölfar þess að símar hafi verið bannaðir í skólum. „Þá er verið að einbeita sér að því að barnið fái að vera ungmenni og læra, ekki upptekið af TikTok.“ Hún bindi því miklar vonir við símafrí í grunnskólum sem og takmörkun aðgengis ungra barna að samfélagsmiðlum „sem eru oft og tíðum fórnarlömb óæskilegra atburða þar. “