Verslun opnar á varnarsvæðinu en viðveran stendur í stað

Opnun verslunarinnar hefur vakið spurningar um hvort verið sé að undirbúa aukna viðveru Bandaríkjahers á Íslandi. Svör utanríkisráðuneytisins benda þó ekki til þess. Samkvæmt ráðuneytinu dvelja hér að jafnaði 100 til 200 bandarískir liðsmenn, gistirými á svæðinu eru um 220 og engin áform eru uppi um að breyta núverandi fyrirkomulagi. 

Þá segir í svörum frá ráðuneytinu að ekki séu uppi frekari áform um nýja þjónustu fyrir hermennina. Helstu verkefni bandaríska flotans hér á landi lúta að kafbátaleit og eftirliti á hafinu.

Nýja verslunin er búin sjálfsafgreiðslukössum og opin allan sólarhringinn. Þar eru seld bandarísk matvæli og drykkir, snarl, frosnar máltíðir, kaffi og helstu nauðsynjavörur á borð við hreinlætis- og þvottavörur. Verslunin er ætluð bandarískum hermönnum og bandalagsliði. Samanlagður fjöldi liðsmanna bandaríkjahers og bandalagsliðsmanna er á bilinu 300 til 400. 

Rifjar upp annan veruleika

Þótt nýja verslunin sé smá í sniðum rifjar hún upp allt annan veruleika á varnarsvæðinu. Bandarískir hermenn komu fyrst til Íslands 7. júlí 1941, þegar þeir tóku við vörnum landsins af Bretum á stríðsárunum. Bandaríska herliðið yfirgaf landið  árið 1947 en sneri aftur árið 1951 eftir að varnarsamningur Íslands og Bandaríkjanna var gerður. Fastri viðveru Bandaríkjahers á Keflavíkurflugvelli lauk síðan 30. september 2006, þegar síðustu  liðsmennirnir hurfu á braut.

Þegar mest lét var varnarsvæðið ekki aðeins herstöð heldur heilt samfélag innan girðingarinnar. Samkvæmt umfjöllun Iceland Review náði fjöldinn mest um 5.700 manns en þar á meðal voru hermenn, fjölskyldur þeirra og annað starfsfólk. Það er margfalt meira en nú, þegar ráðuneytið talar um 100 til 200 bandaríska liðsmenn að jafnaði.

Heill heimur afþreyingar

Þjónustan á varnarsvæðinu tók mið af þessu. Þar risu skólar fyrir börn varnarliðsfólks og heimildir sýna að bæði grunnskóli og framhaldsskóli voru starfræktir á svæðinu allt til loka herstöðvarinnar árið 2006. Á varnarsvæðinu voru einnig kvikmyndahús, sjúkrahús, matsalur, keiluhöll, sundlaug og önnur þjónusta og afþreying.

Gamlar heimildir frá herstöðinni bera jafnframt með sér að þar hafi verið bæði Navy Exchange-verslun og sérstök matvöruverslun, svokölluð commissary, auk annarrar daglegrar þjónustu sem fylgdi þessu lokaða samfélagi. Nýi NEX-sölustaðurinn er því fremur endurómur af þeirri sögu en merki um að verið sé að reisa upp sambærilegt samfélag á ný.