Sam­félag sem hugsi svona þurfi líka endur­hæfingu

Á fundi Afstöðu í morgun voru kynntar nýjar útfærslur fangelsishúnæðis sem einkennast af smærri húsnæðiseiningum inni í íbúðahverfum. Ráðgjafi Afstöðu segir að um helmingur þeirra sem setið hafi í fangelsum hér á landi vera komna aftur inn þremur til fimm árum seinna.

„Tilhögun fangelsismála á Íslandi er eiginlega barn síns tíma að okkar mati. Þetta er hugmyndafræði sem var byrjað með á 19. öld, stórar stofnanir einhvers staðar fjarri öllu samfélaginu. Og fólk læst þar inni,“ segir Guðbjörg Sveinsdóttir ráðgjafi hjá Afstöðu, félags fanga.

„Okkur finnst, líkt og mörgum öðrum, að það sé kominn tími til að brjóta þetta upp og hugsa öðruvísi.“

Lausn við yfirfullum fangelsum

Aðalmarkmið verkefnisins sé að aðlaga fanga að samfélaginu og öfugt. Fangar gætu þá nýtt þjónustu samfélagsins og jafnvel boðið upp á þjónustu til baka.

„Þannig er það hugsað sem mannúðlegri framkvæmd á því að endurhæfa fólk aftur út í samfélagið. Þetta er líka talið vera ódýrara því það þurfa færri að vinna á þessum minni stöðum. Kosturinn er að það er styttra í alla þjónustu og þú ert meira inni í samfélaginu,“ bætir Guðbjörg við.

Í Belgíu, Hollandi, Noregi og Finnlandi hafa verið byggð fangelsi í anda hugmynda Rescaled, evrópskra samtaka á bakvið verkefnið. 

Varaforseti samtakanna er ekki í vafa um að úrræðið myndi nýtast hér á landi þar sem hlutfall síendurtekinna afbrota er hátt.

„Það þýðir að kerfið er yfirfullt. Af hverju ættum við ekki, í staðinn fyrir að byggja fleiri öryggisfangelsi, að byggja fangelsi sem geta hjálpað fólki aftur inn í samfélagið og gert þau að betri borgurum,“ segir Roger Nilson varaforseti Rescaled.

Þarf að hugsa hlutina upp á nýtt

Hann segir kostnað við byggingu húsnæðis sem þessa lægri en hefðbundinna fangelsa sem séu flókin í byggingu og krefjist mikils fjölda öryggisstarfsmanna. 

„Í staðinn gæti öðruvísi starfsfólk unnið í þessu húsnæði en þar væri líka sólarhringsgæsla.“

Útfærslur húsnæðis í anda hugmynda Rescaled eru með ýmsum hætti og gert ráð fyrir að þar sé hægt að vista fanga í opnum úrræðum en einnig þar sem meiri gæslu er krafist.

Guðbjörg segir meiri fræðslu nauðsynlega vegna almennrar andstöðu fólks við hugmyndum um fangelsi í nærumhverfi sínu. 

„Það horfir þannig við mér að mér finnst bara þá að það samfélag sem að hugsar svona og hagar sér svona, það þarf líka að endurhæfast. Og hugsa hlutina svolítið upp á nýtt.“