Meðalbiðtími fimm­falt lengri en við­mið land­læknis

Embætti landlæknis miðar við að eftir að skjólstæðingur hefur haft samband við heilsugæslustöð ætti hann að fá viðtal við heilsugæslulækni innan fimm daga. Einungis heilsugæslurnar í Hamraborg og á Kirkjusandi standast viðmiðin þar sem meðalbiðtími er fjórir dagar.

Lengsta biðin er hjá Hvammi þar sem meðalbiðtíminn er 115 dagar. Þá er ekki hægt að bóka tíma hjá heilsugæslunum í Firðinum, Garðabæ og á Höfða. Meðalbið eftir heimilislækni séu 27 dagar.

Tekið er fram að þessi biðtími miðast við næsta lausa almenna tíma hjá heimilislækni en biðtími vegna alvarlegra tilfella er alla jafna styttri. 

Starfandi læknar geti þjónustað helming landsmanna

Samkvæmt útreikningum Viðskiptaráðs tryggir núverandi fjöldi starfandi heimilislækna aðeins helmingi landsmanna aðgang að heimilislækni. Á Íslandi starfi um 160 sérfræðingar í heimilislækningum en viðmiðið er að hver læknir geti sinnt 1200 einstaklingum.

Starfandi læknar geti því náð að þjónusta 192.000 manns, sem nemur helmingi þjóðarinnar. Vísað er í rannsókn í úttektinni sem segir að einstaklingar með fastan heimilislækni séu ólíklegri til að leggjast inn á spítala og lifi almennt lengur.

„Ef einungis væri gripið til fjölgunar heimilislækna þyrfti að fjölga heimilislæknum um 165 til viðbótar til að tryggja öllum þjónustu. Búast má við fjölgun um 100 á næstu árum vegna lækna í sérnámi í heimilislækningum. Sú fjölgun mun ekki duga, því er brýnt að grípa til aðgerða sem auka afköst heilsugæslustigsins,“ segir í úttektinni.

Mesta ánægjan mælist hjá einkareknum heilsugæslum

Fjórar heilsugæslur eru einkareknar, sem sinna um 27 prósentum skráðra skjólstæðinga, og mælist mesta ánægjan með þjónustuna þar. Mesta ánægjan er hjá heilsugæslunni Salahverfi og þar á eftir á Kirkjusandi. Heilsugæslurnar á Höfða og í Urðarhvarfi eru í þriðja og fjórða sæti. 

Einkareknu heilsugæslurnar eru þá að jafnaði átta prósentum hagkvæmari en þær opinberu. Allar heilsugæslurnar eru fjármagnaðar með sama fjármögnunarlíkani þar sem greitt er á grundvelli áætlaðra þarfa skjólstæðinga en ekki magni þjónustu.

„Hagkvæmni heilsugæslu er mæld í rekstrarkostnaði á hverja verk­einingu heilsugæslu, en verkeiningar fást með því að umbreyta öllum sam­skiptum heilbrigðisstarfsfólks heilsugæslustöðvar í ígildi læknis­viðtals og deila með rekstrar­kostnaði stöðvarinnar.“

Á Íslandi eru mun færri einkareknar heilsugæslur en á öðrum Norðurlöndum. Í Noregi er algengast að heilsugæslur séu einkareknar og þar starfa um 78 prósent sjálfstætt. Hlutdeild einkarekstrar á Íslandi er 26 prósent en í Danmörku hundrað prósent, þar sem allir heimilislæknar starfa sjálfstætt en eru með samninga við ríkið samkvæmt úttektinni.

Leggja til að rekstur heilsugæslustöðva verði boðinn út

„Umhverfi heilsugæsla á Íslandi stenst ekki þarfir samfélagsins. Biðlistar eru langir og þjónustuskerðingar hafa í auknum mæli beint fólki í dýrari og sértækari úrræði heilbrigðiskerfisins sem felur í sér aukinn samfélagslegan kostnað,“ segir í úttekt Viðskiptaráðs.

Lagðar eru til þrjár tillögur að bættri heilsugæsluþjónustu. Sú fyrsta er að jafna rekstrarskilyrði óháð formi en í því felst meðal annars að jöfnun kjara vegna rannsóknarþjónustu og samræma meðferð virðisaukaskatts. Viðskiptaráð leggur til að jafnt aðgengi verði að sérnámslækningum í heimilislækningum en tekur fram að hingað til hafi einungis opinberar heilsugæslur fengið styrk til að taka við sérnámslæknum.

Önnur tillagan varðar aukna samkeppni í rekstri heilsugæslanna. Lagt er til að rekstur heilsugæslustöðva Heilsugæslu höfuðborgarsvæðisins verði boðinn út í áföngum og þannig opnað fyrir fleiri rekstraraðila. 

Að lokum leggur ráðið til að fjármögnun heilsugæslu verði frekar tengd við árangur og raunverulega veitta þjónustu. Ráðist verði í mælingar tengdar afköstum, aðgengi og gæðum þjónustu og greitt verði út frá því.

Ítreka tilmæli Samkeppniseftirlitsins

Í úttektinni eru tilmæli Samkeppniseftirlitsins ítrekuð en eftirlitið telur að einkareknar heilsugæslur búi við ýmsar takmarkanir umfram opinberar. Það leggur því til að rannsóknarkostnaður verði jafnaður og miðlæg þjónusta aðskilin.

Þjónusta HH sem símanum 1700 er sérstaklega tekin fyrir þar sem ef upplýsingamiðstöðin vísar skjólstæðingi á aðra stöð en hann er skráður eru sjö þúsund krónur millifærðar á stöðina sem hann mætir á. Því hafi upplýsingamiðstöðin fjárhagslegan hvata til að vísa þeim sem eru skráðir á einkarekna heilsugæslu til heilsugæslu HH.

Samkeppniseftirlitið leggur einnig til að eftirlit verði með skilyrðum þjónustusamninga, að ríkið kosti stöðu sérnámslækna hjá einkareknum gæslum líkt og hjá opinberum og að tekið verði tillit til iðgjalda til Sjúkratrygginga í fjármögnunarlíkaninu. 

Að lokum er ráðlagt að endurskoða endurgreiðslu virðisaukaskatts þar sem opinberar stöðvar fá skattinn endurgreiddan, til dæmis vegna ræstinga og snjómoksturs. Einkareknar fá fasta fjárhæð greidda vegna virðisaukaskattsálags á hverju ári.