Stríðs­yfir­lýsing sem gæti leitt til nýrra kosninga

Vinstri flokkarnir fjórir í Svíþjóð fögnuðu þegar úrslit úr kosningunum þann 13. september voru ljós. Hafði þeim þá tekist að fella þingmeirihluta ríkisstjórnar hægri flokkanna með Ulf Kristersson forsætisráðherra í fararbroddi.

Stjórnmálaskýrendur voru hins vegar sammála um að myndun ríkisstjórnar í kjölfarið yrði flókin, ekki síst vegna hinna svokölluðu rauðu lína sem sumir flokkanna höfðu dregið, það er útilokað samstarf í ríkisstjórn með ákveðnum flokkum.

Miðflokkurinn, sem segja má að sé systurflokkur Framsóknar, útilokaði til að mynda samstarf við Vinstriflokkinn sem og fjarhægriflokk Svíþjóðardemókrata. Í raun hafa allir flokkar vinstri blokkarinnar útilokað að þeir muni vinna með síðarnefnda flokknum. 

Svipaða sögu er hægt að segja af flokkum hægri blokkarinnar sem segja Vinstriflokkinn vera óstjórntækan öfgaflokk. Vinstriflokkurinn hefur aldrei setið í ríkisstjórn en heldur nú fast í kröfu um ráðherrastóla og ætlar ekki að láta sér duga að vera stuðningsflokkur minnihlutaríkisstjórnar í enn eitt skiptið.

Það er ekki óalgengt að öfgaflokkar á sitthvorum enda hins pólitíska áss séu útilokaðir. Það sem hins vegar flækir stöðuna er að Miðflokkurinn hefur hafnað samstarfi við flokka bæði til hægri og vinstri og lýst yfir áhuga á að mynda miðjustjórn. Það krefst þess að blokkirnar leysist upp en hefð fyrir stjórn miðjuflokka þvert á blokkir er lítil sem engin í Svíþjóð.

Forseti þingsins miðpunktur athyglinnar

Þegar úrslit kosninganna voru ljós fékk Magdalena Andersson, formaður Jafnaðarmanna, umboð til stjórnarmyndunar enda Jafnaðarflokkurinn stærsti flokkur vinstri blokkarinnar sem saman er með meirihluta þingsæta. Síðan þá hafa samtöl átt sér stað á milli flokkanna og fréttir borist að illa gangi. 

Ekki dró þó til tíðinda fyrr en síðastliðið sunnudagskvöld.

Þá tilkynnti framkvæmdastjóri Vinstriflokksins í beinni útsendingu á ríkismiðlinum SVT að flokkurinn myndi ekki greiða atkvæði með tillögu Jafnaðarmanna um nýjan forseta þingsins líkt og búist var við.

Flokkurinn myndi þess í stað greiða atkvæði með tillögu fráfarandi stjórnarflokka um að Andreas Norlén yrði áfram þingforseti en hann er þingmaður Moderaterna, flokks Ulf Kristersson fráfarandi forsætisráðherra, og hefur gegnt embætti forseta síðustu fjögur árin.

Óhætt er að segja að þessi ákvörðun hafi farið öfugt ofan í Jafnaðarmenn. Strax morguninn eftir skilaði Magdalena Andersson stjórnarmyndunarumboðinu og sagðist hafa gefist upp á að reyna að mynda stjórn. Jafnaðarmenn litu þannig á að Vinstriflokkurinn styðji nú ríkisstjórnarmyndun til hægri og sögðu ákvörðunina jafngilda stríðsyfirlýsingu. 

Leiðtogar stjórnmálaflokkanna

Amanda Lind

Talsmaður Græningja.

Daniel Helldén

Talsmaður Græningja.

Ebba Busch

Formaður Kristilegra demókrata og orku- og iðnaðarráðherra.

Elisabeth Thand Ringqvist

Formaður Miðflokksins.

Jimmie Åkesson

Formaður Svíþjóðardemókrata.

Magdalena Andersson

Formaður Sósíaldemókrata.

Nooshi Dadgostar

Formaður Vinstriflokksins.

Simona Mohamsson

Formaður Frjálslynda flokksins og menntamálaráðherra.

Ulf Kristersson

Formaður Moderaterna og forsætisráðherra.

Í kjölfarið hafa bæði Magdalena Andersson og Elisabeth Thand Ringqvist, formaður Miðflokksins, sagt að eðlilegt framhald sé að Ulf Kristersson fái umboð til stjórnarmyndunar. Því hefur Kristersson tekið fálega enda ólíklegt að honum muni ganga betur að mynda stjórn sem hefur meirihluta þingmanna á bakvið sig.

Kristersson vill hins vegar að forseti þingsins láti kjósa um Magdalenu Andersson sem forsætisráðherra og hafa formenn hinna flokka hægri blokkarinnar talað á svipuðum notum. Forseti þingsins getur í mesta lagi lagt fram fjórar tillögur að forsætisráðherra til atkvæðagreiðslu í þingsalnum, verði þær allar felldar skal boða til nýrra kosninga. 

Ólíklegt er að Andersson sé með meirihluta þingmanna á bakvið sig á meðan ekki er búið að mynda starfhæfa stjórn og því líklegt að tillaga um hana sem forsætisráðherra yrði felld í þinginu.

Norlén þingforseti hefur ekki útilokað að þingmenn verði látnir kjósa um forsætisráðherrakandídata. Verði þær tillögur felldar færi það Svía nær nýjum þingkosningum sem auki pressuna á formenn flokkanna að ná saman. 

„Eins og enginn vilji fá boltann“

Stjórnmálaskýrandi SVT, Mats Knutson, segir að staðan sé læst og líkt og enginn flokksformaður vilji fá stjórnarmyndunarumboðið.

„Rauðgræna blokkin [vinstri blokkin] vill að Ulf Kristersson fái umboðið og hægri flokkarnir vilja að kosið verði um Magdalenu Andersson sem forsætisráðherra. Það er eins og enginn vilji fá boltann og það er ný staða.“

Hann segir að myndun ríkisstjórnar virðist ætla að ganga sérlega illa í þetta skiptið. Árið 2018 tókst ekki að mynda stjórn fyrr en í janúar en þá var búið að fella tillögu að forsætisráðherra einu sinni í þinginu.

„Staðan virðist algjörlega læst. Ekki bara eins og það var áður á milli Miðflokksins og Vinstriflokksins heldur er ekkert traust á milli Jafnaðarmanna og Vinstriflokksins.“

Fyrrum forsætisráðherrann Carl Bildt segir að það sé líklegra en fólk haldi að kjósa þurfi upp á nýtt.

„Það er allt læst og mun vera það þar til einhver mun taka algjöra U-beygju, hver svo sem það á að vera. En það er það sem krefst til að losa um,“ segir Bildt við Aftonbladet og bætir við að hann búist við nokkrum tilraunum til stjórnarmyndunar áður en niðurstaða fæst.

Dregur til tíðinda í fyrramálið

Í fyrramálið mun draga til tíðinda því þá hefur þingforsetinn Andreas Norlén boðað formenn alla flokka til sín á fundi. Hann byrjar á því að hitta Ulf Kristersson klukkan hálf sjö að íslenskum tíma og lýkur öllum fundahöldum fyrir hádegi.

Í kjölfarið mun Norlén ráðfæra sig við varaforseta þingsins og síðan upplýsa konunginn Karl Gústaf XVI um stöðu mála. 

Hlutverk konungsins í þessu samhengi er þó aðeins að forminu til sem þjóðhöfðingi og völd hans við myndun ríkisstjórnar engin.