Herða lög um brottvísanir: „Yfir á rauðu í von um að ljósið verði grænt“

Um allnokkur ár hafa erlendir ríkisborgarar, svokallaðir þriðjaríkisborgarar frá löndum utan EES, sem fremja alvarleg afbrot verið dæmdir til brottvísunar frá Danmörku. Nú boðar ríkisstjórnin breytingar sem fela í sér að enn fleiri sem fremja brot á danskri grundu geti átt brottvísun yfir höfði sér. Þannig fela boðaðar breytingar í sér að þriðjaríkisborgarar sem dæmdir eru í minnst eins árs óskilorðsbundið fangelsi fyrir alvarlega glæpi geti verið vísað úr landi, óháð tengslum þeirra við Danmörku. Þetta hafa sérfræðingar bent á að geti stangast á við ákvæði Mannréttindasáttmála Evrópu, einkum 8. grein sáttmálans um friðhelgi einkalífs og fjölskyldu.

Fjárhagslegir hvatar til heimferðar

Þá stendur til að hækka stuðningsgreiðslur vegna sjálfviljugrar heimferðar flóttafólks og þeirra sem komið hafa til landsins á grundvelli fjölskyldusameiningar, sem hafa misst dvalarleyfi eða verið synjað um framlengingu, að því gefnu að viðkomandi fari úr landi áður en frestur til brottfarar rennur út. Þá á einnig að tvöfalda styrk til heimferðar til hælisleitenda sem hafa fengið synjun og fara sjálfviljugir úr landi, auk þess sem tímabilið sem útlendingar hafa til að endurgreiða heimferðarstyrk ef þeir snúa aftur til Danmerkur verður tvöfaldað.

Stjórnvöld hyggjast einnig forgangsraða 25 dönskum milljónum í fjárhagslega hvata í gegnum þróunarsamvinnu til ríkja til að liðka fyrir móttöku ríkisborgara landanna frá Danmörku þar sem ríkin „fá eitthvað í staðinn,“ eins og það er orðað í fréttatilkynningu frá ráðuneyti útlendingamála. Þá á að efla rafræna vöktun gegn erlendum glæpamönnum í svokölluðum brottfararstöðum í Danmörku og efld öryggisgæsla boðuð við slíka stöð í Kærshovedgård.

Nýtt embætti „brottvísunarsendiherra“

Athygli vekja einnig áform um samstarf við stjórnvöld í Afganistan og enduropnun dansks sendiráðs í Sýrlandi, einkum með það fyrir augum að liðka fyrir þvinguðum brottflutningum sýrlenskra brotamanna frá Danmörku til heimalandsins, svo fátt eitt sé nefnt. 

Einnig er stefnt að því að útnefna svokallaðan „brottvísunarsendiherra“ og þá er gengið út frá því með boðuðum breytingum að flóttafólk komi aðeins tímabundið til Danmerkur. Með því vilja stjórnvöld kanna hvort hægt sé, innan ramma alþjóðasamninga, að afturkalla dvalarleyfi flóttafólks í meira mæli en nú er. Tillögurnar í heild má finna hér.

Ísland tekur undir túlkun danskra stjórnvalda

Mette Frederiksen, forsætisráðherra Danmerkur, ítrekaði á blaðamannafundi í síðustu viku að lögin sem nú er verið að boða eigi ekki að beinast gegn þeim útlendingum sem komi til Danmerkur og taki virkan þátt í samfélaginu og fylgi lögum og reglum, heldur gegn þeim sem komi „til besta lands í heimi“ og eyðileggi fyrir öllum öðrum. Reglurnar eigi að beinast gegn brotamönnum sem beiti ofbeldi, stundi skipulagða glæpastarfsemi eða fremji önnur alvarleg brot.

Í öðru lagi sé markmiðið að stuðla að endurtúlkun ákvæða mannréttindasáttmálans í gegnum danska löggjöf. Dönskum stjórnvöldum hafi nýverið tekist að fá meirihluta þeirra ríkja sem aðild eiga að Mannréttindasáttmála Evrópu til liðs við sig um breytta túlkun þeirra ákvæða sáttmálans, sem í sumum tilfellum hafi til þessa verið túlkuð brotamönnum í hag, frekar en brotaþolum að sögn Frederiksen. Það var Danmörk í samstarfi við ítölsk stjórnvöld sem höfðu framgöngu um málið, en Ísland er meðal þeirra 27 ríkja sem taka undir þessa breyttu túlkun sem nánari grein er gerð fyrir í yfirlýsingu frá því í desember síðastliðnum. Nokkur stór ríki á borð við Frakkland og Þýskaland taka þó ekki undir yfirlýsinguna.

Taki sénsinn með því að fara yfir á rauðu

Danska ríkisstjórnin gengst við því að fara óhefðbundnar leiðir til að ná sínu fram hvað varðar auknar brottvísanir, þrátt fyrir ákvæði mannréttindasáttmálans. Í stað þess að bíða í einhver ár eftir að dómstólar breyti sinni túlkun, leitist dönsk stjórnvöld nú við að breyta túlkun í takt við eigin afstöðu með því að setja um það löggjöf heima fyrir fyrst. Fram kom í máli ráðherranna á blaðamannafundinum að þau geri sér grein fyrir því að þannig séu dönsk stjórnvöld að taka ákveðna „kerfislega áhættu“ og séu meðvituð um að þau gætu með þessu reynst brotleg fyrir Mannréttindadómstólnum í Strassbourg ef á reynir eftir að lögin hafa tekið gildi. Þann „séns“ eru stjórnvöld þó tilbúin að taka að því er fram kom í máli forsætisráðherrans.

Í umfjöllun danska ríkisútvarpsins DR um málið í síðustu viku var meðal annars rætt við Jens Elo Petersen Rytter, prófessor við Kaupmannahafnarháskóla og sérfræðing í mannréttindalögum. Hann var meðal annars spurður hvort stjórnvöld væru með þessu í raun að ganga gegn gildandi réttarvenju og Mannréttindasáttmála Evrópu. Petersen Rytter svaraði á þá leið að þarna væru stjórnvöld „að keyra yfir á rauðu“ með því að láta vaða í umræddar breytingar í þeirri von „að ljósið verði síðan grænt“ með nýrri túlkun í takt við vilja meirihluta aðildarríkjanna. Það sé þó ekki sjálfgefið að svo verði.