Fögnum Heimsdegi hafsins 8. júní

Ísland er umvafið hinu fallega, dökkbláa Norður-Atlantshafi sem hefur mótað sögu okkar, örlög og þjóðareinkenni frá upphafi landnáms. Hafið þekur um 70% af yfirborði jarðar, tengir saman þjóðir og lönd, er uppspretta fæðu, næringar og súrefnis fyrir jarðarbúa og er undirstaða lífríkis á jörðinni. En jafnvel við Íslendingar, sem búum í landi umkringdu hafi, gleymum stundum hversu mikilvægt hlutverk það leikur í lífi okkar. 

Þess vegna er það ánægjulegt að 8. júní sé helgaður Heimsdegi hafsins, degi sem Sameinuðu þjóðirnar hafa tileinkað því að vekja athygli á mikilvægi hafsins og þeirri ábyrgð sem við berum á verndun þess. Í tilefni dagsins heldur utanríkisráðuneytið og Sjálfbærnistofnun Háskóla Íslands opið málþing í Hörpu, þar sem m.a. verður fjallað um ýmis haftengd verkefni íslenskra stjórnvalda og fyrirtækja á alþjóðavettvangi.  

Hetjur hafsins 

Fyrir Íslendinga hefur þessi dagur sérstaka merkingu, enda í beinu framhaldi af sjómannadeginum, sem er einn af rótgrónustu hátíðisdögum þjóðarinnar. Á sjómannadaginn heiðrum við þá sem hafa um kynslóðir sótt sjóinn, oft við erfiðar og hættulegar aðstæður, og lagt grunn að velferð og framþróun landsins. Sjómenn, fiskverkafólk, vísindafólk, hafnarstarfsmenn og fjölmargir aðrir hafa byggt upp þá þekkingu og verðmætasköpun sem gerir Ísland að einu fremsta sjávarútvegsríki heims. Framlag þeirra er ómetanlegt. 

Samtímis stöndum við frammi fyrir nýjum áskorunum. Loftslagsbreytingar, súrnun sjávar, mengun og tap líffræðilegrar fjölbreytni hafa áhrif á öll hafsvæði heimsins, þar á meðal Norður-Atlantshafið þar sem hugsanleg veiking veltihringrásar Atlantshafsins (AMOC) veldur einnig áhyggjum. Heilbrigt haf er forsenda fyrir því að við getum nýtt auðlindir þess með sjálfbærum hætti og þar með tryggt fæðuöryggi, atvinnu og lífsgæði fyrir komandi kynslóðir. 

Við vitum að engin þjóð getur leyst þessar áskoranir ein. Hafið tengir okkur öll saman og kallar á samvinnu þvert á landamæri. Ábyrg stjórnun hafsins er sameiginlegt verkefni ríkja, fyrirtækja, vísindasamfélagsins og almennings.  

Lykillinn að framtíð okkar 

Málefni hafsins hafa ávallt verið lykilþáttur í utanríkistefnu Íslands. Á alþjóðavettvangi hafa íslensk stjórnvöld lagt áherslu á sjálfbæra nýtingu hafsins, vernd vistkerfa þess og eflingu vísindalegrar þekkingar, ávallt á grunni alþjóðalaga í formi hafréttarsamnings Sameinuðu þjóðanna. Í starfi mínu sem utanríkisráðherra hef ég lagt sérstaka áherslu á alþjóðleg málefni hafsins og samstarf milli ráðuneyta um þau. Við náum einungis árangri ef við leggjumst öll á árarnar og róum í sömu átt.  

Þótt málefni hafsins falli stundum í skuggann af öðrum málefnum, sérstaklega í atgangi alþjóðamála, er mikilvægt fyrir okkur Íslendinga að minnast þess að hafið er ekki aðeins hluti af fortíð okkar heldur einnig lykill að framtíð okkar. Með virðingu, þekkingu og ábyrgð getum við tryggt að komandi kynslóðir njóti þeirra gæða og tækifæra sem hafið hefur fært okkur Íslendingum í gegnum aldirnar. 

Höfundur er utanríkisráðherra.