Breyttur einkunnakvarði gerir náms­matið ekki skýrara

Skýrleiki og samræmi krefjast vandaðs undirbúnings og samráðs.

Mennta- og barnamálaráðuneytið hefur lagt fram tillögur um breytt námsmat sem á að taka í notkun á þessu skólaári fyrir nemendur í tíunda bekk. Gert er ráð fyrir að aðrir árgangar fylgi í kjölfarið. Frá útgáfu aðalnámskrár árið 2012 og innleiðingu hæfnimiðaðs námsmats hefur ríkt ágreiningur um bókstafakvarðann. Skólafólk fékk ekki nægar leiðbeiningar um framkvæmdina, námsumsjónarkerfi reyndu að útfæra hana án skýrra fyrirmæla og foreldrar hafa í mörgum tilvikum átt erfitt með að skilja námsmatið og upplifað upplýsingaóreiðu.

Markmið ráðuneytisins eru góðra gjalda verð og breytingunum er ætlað að svara ákalli samfélagsins um aukinn skýrleika og skýrari stefnu. Námsmat á að vera skýrt, réttlátt og sambærilegt milli skóla. Nemendur og foreldrar eiga að skilja hvernig það er uppbyggt og hvaða hæfni liggur að baki niðurstöðum þess. Skólastjórnendur hafa ríka hagsmuni af því að þessi markmið náist, enda bera þeir ábyrgð á framkvæmd námsmats og faglegu skólastarfi.

Kvarðabreyting leysir ekki grundvallarvandann

Skólamálanefnd Skólastjórafélags Íslands telur að breytingarnar sem nú eru lagðar fram styðji hvorki nægilega við faglegt skólastarf né tryggi aukinn skýrleika. Þær virðast að stórum hluta snúast um framsetningu einkunna, á meðan grundvallarspurningum um samræmi, réttmæti og gæði námsmats er enn ósvarað.

Samkvæmt gildandi aðalnámskrá ber að meta hæfni nemenda. Það eitt að nota tölur í stað bókstafa við framsetningu námsmats eykur ekki þann skýrleika sem kallað er eftir.

Ráðuneytið hefur ekki sýnt með sannfærandi hætti hvernig breyting úr bókstöfum í tölur muni tryggja aukið samræmi og betri upplýsingagjöf til nemenda og aðstandenda þeirra. Til þess þarf að huga að heildarskipulagi náms og þeim áherslum sem eiga að birtast í aðalnámskrá. Byrja þarf á grunninum í stað þess að bæta nýju lagi við kerfi sem þegar er kallað eftir að verði endurskoðað.

Gæði námsmats ráðast ekki af þeim táknum sem notuð eru til að birta það

Skólasamfélagið hefur um árabil þróað hæfnimiðað nám, leiðsagnarmat og fjölbreytta kennsluhætti. Sú krefjandi vegferð hefur skilað árangri en jafnframt sýnt að skapa þarf sameiginlegan skilning á hæfniviðmiðum, samræma framkvæmd og bæta upplýsingagjöf um námsmat.

Námsmat á að gefa raunhæfa mynd af þekkingu, leikni og hæfni nemenda, hjálpa þeim að skilja framfarir sínar og sjá næstu skref. Það þarf því að ná til fjölbreyttrar hæfni, svo sem gagnrýninnar hugsunar, sköpunar, sjálfstæðis, samstarfs og getu til að leysa flókin viðfangsefni.

Gæði námsmats ráðast jafnframt af því á hverju matið byggist og hvernig það er framkvæmt. Vandað námsmat krefst skýrra hæfniviðmiða, verkefna sem gefa nemendum raunhæf tækifæri til að sýna hæfni sína og fjölbreyttra gagna sem aflað er með samræmdum og gagnsæjum hætti. Gögnin þurfa að styðja þær ályktanir sem dregnar eru um nám og framfarir nemenda og niðurstöðurnar að vera nýttar á sanngjarnan og faglega ábyrgan hátt. Alþjóðleg viðmið um námsmat leggja því áherslu á réttmæti, áreiðanleika og sanngirni, auk skýrs samhengis milli tilgangs matsins, framkvæmdar þess og notkunar niðurstaðna (AERA, APA og NCME, 2014).

Skýra þarf hvernig nýr einkunnakvarði styður þessa hugmyndafræði án þess að draga athygli frá hæfniviðmiðum og leiðsagnarmati. Árangur námsmats ræðst ekki af kvarðanum sjálfum heldur af gæðum upplýsinganna, fagmennsku kennara og því hvernig upplýsingarnar eru nýttar til að bæta nám.

Óvissa og skortur á samráði grafa undan trausti

Kennarar og skólastjórnendur hafa bent á skamman undirbúningstíma, óljós matsviðmið, mismunandi merkingu einkunna og skort á samræmingu milli skóla. Óvissan stafar því ekki aðeins af nýjum einkunnakvarða heldur einnig af því að breytingarnar hafa ekki verið mótaðar í skýru samhengi við markmið og inntak aðalnámskrár.

Skólastjórafélag Íslands er fagfélag þeirra sem bera ábyrgð á faglegri forystu, þróun skólastarfs og framkvæmd stefnu stjórnvalda. Þekking og reynsla skólastjórnenda verður því að hafa vægi þegar ákvarðanir eru teknar um breytingar sem snerta nemendur, kennara og skólastarf. Raunverulegt samráð felst í að hlusta, vega fagleg rök og endurskoða ákvarðanir þegar rökin kalla á það. Þannig verður traust til.

Skólasamfélagið þarf stöðugleika, skýra framtíðarsýn og svigrúm til markvissrar þróunar. Við viljum metnaðarfullar umbætur sem byggjast á rannsóknum, reynslu og faglegu samstarfi. Við viljum námsmat sem veitir nemendum raunhæfar upplýsingar og styður framfarir þeirra.

Mennta- og barnamálaráðherra hefur nú tækifæri til að sýna að fagleg gagnrýni hafi raunverulegt vægi. Til þess þarf að staldra við, skýra matsviðmið, tryggja samræmda framkvæmd og eiga raunverulegt samráð við skólasamfélagið áður en breytingarnar taka gildi.

Skólasamfélagið hefur varið árum í að þróa hæfnimiðað námsmat. Við umbætur verða stjórnvöld að sýna sömu þolinmæði og þau ætlast til af skólunum við innleiðingu þeirra.

Einkunnakvarðanum má breyta aftur. Tækifærið til að vanda undirbúninginn er núna.

Höfundar eru í meðlimir í Skólamálanefnd Skólastjórafélags Íslands

Hjálmar Bogi Hafliðason, deildarstjóri

Jón Páll Haraldsson, skólastjóri og varaformaður SÍ

Kristín Jóhannesdóttir, sviðsstjóri

Margrét Sverrisdóttir, skólastjóri

Snædís Valsdóttir, skólastjóri

Þóranna Rósa Ólafsdóttir, skólastjóri