Meistara­vík, Akur­eyri og nýtt öryggis­hlut­verk á norður­slóðum

Þann 2. september voru liðin 50 ár frá því að Flugfélag Norðurlands hóf flugþjónustu fyrir Sirius-sleðahundasveitina á Grænlandi. Í dag sinnir Norlandair þessum mikilvægu verkefnum, en höfuðstöðvar félagsins eru sem kunnugt er á Akureyri.

Á þessum fimm áratugum hefur byggst upp mikil og verðmæt reynsla á Akureyri af flugi við einhverjar erfiðustu aðstæður sem fyrirfinnast, þar sem reynir á ítrustu mörk tækninnar og mannlegrar getu. Flugmenn, flugvirkjar og annað starfsfólk hafa aflað sér sérþekkingar á flugi yfir hafís, fjalllendi, óbyggðir og jökla Grænlands. Slík þekking verður ekki til á einni nóttu. Hún byggist upp með áratuga reynslu, hæfu starfsfólki og fjölbreyttum verkefnum við krefjandi aðstæður. Grænlandsflugið hefur ávallt verið stór hluti af rekstri Norlandair og forvera þess.

Uppfærðum varnarsamning fylgja tækifæri

Þessi saga fær nú aukið vægi í ljósi nýs samnings Grænlands, Danmerkur og Bandaríkjanna sem undirritaður var í New York þann 22. september. Samningurinn gerir ráð fyrir að Bandaríkin auki hernaðarlega viðveru sína á Grænlandi og komi upp nýrri varnaraðstöðu á tveimur stöðum.

Annar staðurinn er Narsarsuaq á Suður-Grænlandi. Þar var bandaríska herstöðin Bluie West One reist í síðari heimsstyrjöldinni og gegndi hún mikilvægu hlutverki í flutningum flugvéla milli Norður-Ameríku og Evrópu. Aðstaðan var síðan nýtt áfram inn á fyrstu ár kalda stríðsins.

Hinn staðurinn er Meistaravík, eða Mestersvig, á austurströnd Grænlands, norðan við Scoresbysund. Þar er um 1.800 metra löng malarflugbraut og aðstaða sem lengi hefur þjónað dönskum og grænlenskum stjórnvöldum ásamt Sirius hundasleðasveitinni. Staðsetning Meistaravíkur er hernaðarlega mikilvæg vegna nálægðarinnar við GIUK- hliðið, hafsvæðið milli Grænlands, Íslands og Bretlandseyja, en það hefur lykilþýðingu fyrir varnir Atlantshafsbandalagsins í norðanverðu Norður-Atlantshafi.

Við vitum ekki enn hversu umfangsmikil uppbyggingin í Meistaravík verður, hversu margir verða þar að staðaldri eða hvenær framkvæmdir hefjast. Við eigum hins vegar að fylgjast vel með þróuninni enda gætu þar skapast ný verkefni fyrir íslenskan flugrekstur og mögulega aðra þjónustuaðila og þá sérstaklega fyrir rekstraraðila á norðurhluta Íslands og Norlandair, sem býr nú þegar yfir hálfrar aldar reynslu af flugi á þessu svæði.

Grænlandssamningurinn

Að mínu mati er nýi Grænlandssamningurinn í grunninn uppfærsla á tvíhliða varnarsamningi Danmerkur og Bandaríkjanna frá 27. apríl 1951. Sá samningur var undirritaður aðeins átta dögum áður en Íslendingar og Bandaríkjamenn gerðu sinn tvíhliða varnarsamning 5. maí sama ár.

Mikilvægasta breytingin er þó sú að Grænlendingar koma nú sjálfir með beinum og formlegum hætti að nýjum varnarsamningi um eigið land. Það er eðlileg, tímabær og afar jákvæð þróun enda ljóst að varnir Grænlands verða ekki skipulagðar til framtíðar án virkrar þátttöku grænlensku þjóðarinnar. Fyrir okkur Íslendinga undirstrikar samningurinn jafnframt að öryggi Grænlands, Íslands og Norður-Atlantshafsins er nátengt.

Höfundur er þingmaður Sjálfstæðisflokksins og varaformaður Íslandsdeildar NATO-þingsins.