Upp­sagnir í Stjórnar­ráðinu

Nýlegar uppsagnir í ráðuneytum senda skilaboð um að stjórnvöld séu ábyrg og hiki ekki við að ganga á undan með góðu fordæmi þegar þau boða víðtækar aðhaldsaðgerðir. Stjórnarráðið er þó ekki eins fjölmennt og ýmsir virðast halda og í raun undirmannað á ýmsum sviðum. Uppsagnir og niðurlagning starfa í dómsmálaráðuneytinu í síðustu viku þar sem fækkað var um sex stöður þýddi það að starfsfólki fækkaði um 8%. Það er mikil blóðtaka.

Þegar fækkað er í ráðuneytum hverfa verkefnin ekki enda er Stjórnarráðið ekki óskilgreind yfirbygging eða fitulag. Verkefnum er þá dreift á færra fólk sem veldur aukinni pressu á þau sem eftir verða en kannanir hafa sýnt að starfsfólk Stjórnarráðsins er nú þegar undir miklu álagi. Afgreiðslutími getur lengst, stofnanaminni hverfur, minni tími verður í greiningar- og undirbúningsvinnu og aukin hætta verður á mistökum. Sérþekking byggist upp á löngum tíma með reynslu af málaflokkum, löggjöf, stofnanasamstarfi og samskiptum við Alþingi, sveitarfélög og alþjóðlegar stofnanir. Slík þekking og reynsla verður ekki endurheimt svo glatt.

Fagleg og öflug stjórnsýsla á að tryggja samfellu þegar ríkisstjórnir koma og fara. Veik stjórnsýsla hefur minni getu til að veita slíkt faglegt aðhald, undirbúa mál vandlega og tryggja jafnræði. Það er ekki sérhagsmunamál ríkisstarfsmanna að verja þessa getu. Það er almannahagsmunamál.

Óvissan hefur áhrif langt út fyrir þann hóp sem missir starfið. Þegar störf eru lögð niður og viðvarandi aðahaldskröfur eru á lofti vaknar spurning hjá starfsfólki um það hver verður næstur. Slíkt óöryggi er niðurdrepandi og veikir starfsanda, starfsmannavelta eykst og erfiðara verður að halda í hæft fólk. Raunveruleg umbótavinna hefst á verkefnum og markmiðum, ekki á fyrirfram ákveðnum fjölda stöðugilda.

Þegar starfsfólk Stjórnarráðsins hefur ekki undan að sinna verkefnum sínum vegna mannfæðar getur ríkið neyðst til að kaupa fokdýra utanaðkomandi ráðgjöf til að leysa verkefni sem áður voru unnin innan stjórnsýslunnar. Reikningurinn hverfur ekki, hann færist aðeins milli liða og þá verður ætlaður sparnaður að engu.

Stjórnsýslan á að vera gagnrýnin á eigin starfsemi og opin fyrir umbótum. Breytingar verða þó að hafa skýran tilgang og byggjast á faglegu mati. Að fækka fólki er ekki sjálfkrafa umbót. Að flytja verkefni til annarra, auka álag og kaupa síðar ráðgjöf er ekki sparnaður.

Höfundur er formaður Félags háskólamenntaðra starfsmanna Stjórnarráðsins.