Stöndum vörð um...hvað?

Mér þykir vænt um lýðræðið og mér þykir vænt um Ísland. Ég er stolt af uppruna mínum, dóttir harðduglegra hjóna sem stunduðu landbúnað frá því snemma á áttunda áratugnum.

Því miður þýddi „búskapur“ einnig „basl“. Ég lærði mjög ung orðið „óðaverðbólga“ og þótt ég skildi ekki merkinguna olli þetta orð lengi vel hnút í maganum og rifjaði upp þyngslin sem ég skynjaði hjá foreldrum mínum á þessu myrka tímabili. Eftir að pabbi minn gerðist bóndi fékk hann sennilega aldrei að lifa einn dag án afkomukvíða og peningaáhyggjur rændu hann oft svefni.

Upp úr aldamótum yfirtók ég nokkur lán sem foreldrar mínir höfðu tekið mörgum árum áður til að bjarga búinu og fæða okkur fimm systkinin. Ég réð ekki við tárin þegar ég sá skuldabréfin og upprunalegu lánsupphæðirnar, sem voru margfalt lægri en eftirstöðvarnar þegar ég tók við.

Pabbi minn, sem lést aðeins 55 ára gamall, hafði aldrei upplifað fjárhagslegan létti eða áhyggjuleysi, aldrei uppskorið eins og hann sáði. Þrátt fyrir að vinna baki brotnu og gera allt rétt allt sitt líf: kjósa Sjálfstæðisflokkinn, yrkja jörðina, vera góður eiginmaður, faðir og nágranni í sveitinni sem hann unni, þá sá hann aldrei til lands úr skuldahafinu.

Eins og þið sjáið er ég því ekki fædd með silfurskeið í munni og þaðan af síður hef ég nokkurn tíma átt silkihúfu.

Og nú er ég búin að lifa í hálfa öld, prófa að búa erlendis um tíma og kynnast öðrum háttum og skoðunum, vega þau og meta, og horfi aftur til Íslands með sterkari rýnigleraugum en áður. Hvað hefur breyst á minni ævi?

Við erum enn að bjástra við verðbólguna, vextirnir lækka aldrei nema í stuttan tíma í senn og verðtryggingin situr sem fastast meðan svo er. Hér hafa komið upp stutt góðæristímabil, sem hafa einungis reynst fámennum hópi Íslendinga gjöful til lengri tíma.

Við hin höfum alltaf þurft að súpa seyðið af góðærinu eftir á, með vöxtum og vaxtavöxtum.

Lærum af fortíðinni

Þetta unga og óreynda þjóðfélag virðist þó aldrei læra af reynslunni. Við setjum sama fólkið, sömu fjölskyldurnar, aftur og aftur við stýrið. Við gleypum aftur og aftur við sömu tuggunni, í þeirri von um að eitthvað breytist. Að næst verði þetta betra, að næst virki þetta.

Þá skiptir engu hver eða hvaða flokkar hafi verið í ríkisstjórn eða stjórnarandstöðu. Þau vita bara alltaf best hvernig á að ná niður verðbólgunni og vöxtunum, laga vegakerfið og skólana og heilbrigðiskerfið. Samt hefur lítið virkað til lengri tíma og grunnstoðum farið hnignandi, einkavæðingin skemmt út frá sér og þau ríku haldið áfram að græða á tá og fingri meðan við hin tökum á okkur síhækkandi skuldir.

Bilið í samfélaginu hefur breikkað hægt og bítandi á síðustu áratugum.

Er þá ekki kominn tími til að hugsa út fyrir rammann? Ættum við kannski að prófa eitthvað alveg nýtt?

Ættum við kannski að hætta að hlusta á þau fáu sem sitja á toppnum? Hætta að hlusta á atvinnustjórnmálamenn og leiðtoga sem tilheyra ákveðnum fjölskyldum og klíkum, tilheyra bara allt öðrum hópi en við hin sem sjáum aldrei til lands?

Hvers vegna ættum við að taka mark á fólki sem horfir á peningana sína margfaldast meðan vextirnir eru háir? Hvers vegna ættum við að hlusta á kvótakónga jarma um að þjóðin eigi auðlindirnar, þegar allt annan tón bar við fyrir rúmu ári síðan, meðan veiðigjaldaumræðan var í hámarki?

Af hverju erum við yfir höfuð að hygla og fylgja fólki sem hefur orðið uppvíst að því að skjóta eignum sínum undan í skattaskjólum erlendis meðan við hin skjálfum á beinunum við að fylla út skattframtalið, af ótta við að þurfa að borga meira af tekjum sem duga okkur varla til framfærslu?

Ég meina það, hvað er að okkur?

Tími á aðra leikaðferð?

Húsnæðismarkaðurinn er eins og villta vestrið – hvort sem fólk leigir eða reynir að kaupa – vegna þess að síðustu áratugina, allt frá því að lítil stelpa fékk kaldan hroll við að heyra orðið „óðaverðbólga“, hafa Íslendingar ekki borið gæfu til að byggja upp hagstjórnarkerfi sem virkar til lengri tíma. Allt sem hefur verið reynt hefur verið skammgóður vermir.

Frábært að vera sjálfstæð, stolt og fullvalda þjóð, en við þurfum líka að reka heilt þjóðfélag, sem bæði stækkar og eldist. Er ekki fullreynt að kerfið sem við höfum byggt upp sé gallað? Gætum við lært eitthvað af öðrum þjóðum? Getur verið að við þurfum alveg nýja nálgun?

Þurfum við kannski að brjóta odd af oflæti okkar?

Ég er ekki að segja að aðild að ESB sé svarið, að það myndi bjarga öllu og hér yrði blússandi góðæri um ókomna tíð. Ég veit einfaldlega ekki nógu mikið um það á þessum tímapunkti. Ég veit heldur ekki hvort upptaka Evru gæti skapað stöðugleikann sem Krónan hefur aldrei getað. En mér finnst löngu kominn tími til að kanna þann möguleika almennilega, í eitt skipti fyrir öll.

Ég mun aldrei komast í hóp ríka og valdamesta fólksins á Íslandi, langar ekki einu sinni til þess en mig dauðlangar að vita og skilja hvers vegna þau eru svona óskaplega mótfallin því að Ísland svo mikið sem daðri við ESB.

Hvernig eigum við að trúa varnaðarorðum stóreignafólks sem hvetur íslenskan almúga – sem aldrei sér til lands – til að rugga ekki bátnum, meðan þau fljúga yfir höfðum okkar á Saga Class á leið í lúxusfrí á Maldíveyjum?

Eftir því sem þau hamast meira á Nei-flautunni, þeim mun forvitnari verð ég. Eftir því sem þau verða oftar uppvís að rangfærslum, þeim mun tortryggnari verð ég. Hvers vegna vilja þau alls ekki að við reynum allavega að komast að hagstæðum samningum við ESB?

Hvers vegna kasta þau fram ósannindum um herskyldu, fjárframlög og eignarhald á íslenskum auðlindum?

Hvers vegna halda þau því statt og stöðugt fram að Ísland þurfi að samþykkja Lissabon sáttmálann án undanþága eða varanlegra sérlausna, þegar önnur aðildarríki hafa einmitt getað samið um slíkt?

Hvers vegna reyna þau að telja fólki trú um að ekki yrði hægt að hætta við þegar samningaviðræðum yrði lokið?

Við hvað eru þau hrædd?

Skrifum smáa letrið fyrst

Eins og ég sagði í upphafi þykir mér vænt um lýðræðið. Þess vegna vil ég taka þátt í því og þess vegna er ég hlynnt þjóðaratkvæðagreiðslum. En ég vil fá að vita allar staðreyndir áður en ég tek ákvörðun, nú sem endranær.

Ég hef mínar efasemdir, tortryggi sumt hjá ESB og vil fá margvísleg atriði á hreint áður en ég mynda mér endanlega skoðun á því hvort Ísland eigi heima innan sambandsins. Fyrst vil ég sjá samningana fullkláraða á borðinu, svo mun ég ákveða mig.

Ég treysti mér alveg til að kynna mér málið almennilega á síðari stigum, þegar búið verður að skrifa smáa letrið. Þá fyrst, og aðeins þá, verð ég tilbúin til að taka afstöðu og ganga til þjóðaratkvæðagreiðslu um formlega inngöngu í ESB.

En ég kæri mig hreint ekki um að komið sé fram við mig eins og kjána. Ég ætla að standa vörð um rétt minn til upplýsinga og réttinn til að taka sjálfstæða ákvörðun. Þess vegna ætla ég að kjósa Já á laugardaginn.

Ég neita að láta einhverja stórlaxa í íslensku samfélagi hafa vit fyrir mér. Þeir hafa hingað til ekki unnið í mína þágu svo ég treysti þeim einfaldlega ekki til að bera hag minn fyrir brjósti þegar þeir öskra sig hása við að mótmæla aðildarviðræðum.

Ég er sjálfstæð, ég get hugsað fyrir mig sjálf og vil fá að taka afstöðu sjálf, takk.

Höfundur er blaðakona, fararstýra og allskonar.