Sjá hvað?

Einn hópur fer hátt í Evrópuumræðunni þessa dagana: Já-til-að-sjá. Talsmenn hans vilja síður ræða kosti og galla ESB-aðildar núna og segja að fyrst þurfi að „sjá samninginn“. En hvað nákvæmlega er það sem á eftir að koma í ljós? Stærsti hluti pakkans hefur legið galopinn á borðinu árum saman.

Pakkinn er galopinn

Grunngildi ESB ættu vart að standa Íslandi fyrir þrifum. Þar má nefna lýðræði, mannréttindi, markaðshagkerfi, neytendavernd og umhverfisvernd. Stóru álitamálin eru önnur: sjálfsákvörðunarréttur þjóðarinnar og yfirráð yfir auðlindum hennar.

Við aðild myndi Ísland framselja hluta fullveldisheimilda sinna til stofnana ESB. Landið gæti ekki lengur gert eigin fríverslunarsamninga og þyrfti að taka þátt í sameiginlegri sjávarútvegs-, landbúnaðar- og viðskiptastefnu sambandsins. Þá fylgir aðild skuldbinding um upptöku evru þegar tilskilin skilyrði hafa verið uppfyllt.

Á móti kæmi full aðild að innri markaði ESB, þátttaka í ákvörðunum sambandsins og aðgangur að ýmsum sjóðum. Ísland greiddi jafnframt í sameiginlega sjóði ESB en fengi styrki til baka. Margt af því sem helst snertir daglegt efnahagslíf okkar – frjálst flæði vöru, þjónustu, fólks og fjármagns – höfum við hins vegar þegar í gegnum EES.

Hvað á samningurinn að leiða í ljós?

Þá vaknar stóra spurningin: Hvað vilja Já-sjá-sinnar sjá í lokasamningi sem við vitum ekki nú þegar?

Varla er það neytendavernd eða aukinn aðgangur að innri markaðnum, því þar kemur EES sterkt inn. Ekki heldur hvort vextir, verðlag eða samkeppni þróist með ákveðnum hætti; slíkt ræðst ekki í aðildarviðræðum.

Eftir standa helst evran og hugsanlegar sérlausnir, til dæmis í sjávarútvegi. En skuldbindingin um upptöku evru er þegar þekkt og varanlegar undanþágur frá grundvallarreglum ESB eru almennt vandfengnar.

Ef vonin er því evran ásamt einhverri ótilgreindri undanþágu vaknar einföld spurning: Er sú von svo mikils virði að réttlætanlegt sé að gambla með fullveldisheimildir þjóðarinnar og fjöregg hennar – yfirráðin yfir auðlindum landsins?

Og sé evran sjálf töfralausnin, hvers vegna hafa þá ekki öll ESB-ríkin tekið hana upp?

Höfundur er framhaldsskólakennari.