Ís­lensk, sænsk eða engin króna

Röng fullyrðing frá Já til að sjá um að sænska krónan væri tengd evrunni vakti eðlilega athygli í gær.

En mistökin draga samt fram áhugaverðan mun á Svíum og Íslendingum.

Svíar sóttu um aðild að ESB árið 1991 og samþykktu hana naumlega í þjóðaratkvæðagreiðslu árið 1994. Aðeins 52,3% sögðu já en 46,8% nei. Sænska þjóðin var því bersýnilega klofin þegar hún gekk í ESB árið 1995.

Sá klofningur er að minnsta kosti langt frá því að vera jafn djúpur í dag. Samkvæmt nýjustu könnun telja 79% Svía að ESB-aðildin hafi gagnast landinu.

Fyrir Svía snerist aðildin ekki fyrst og fremst um að losna við eigin gjaldmiðil, heldur um að ganga inn í tollabandalag ESB og sameiginlega viðskiptastefnu þess, verða fullgildir þátttakendur í samstarfinu og fá sæti við ákvarðanatökuna.

Þeir sömdu jafnframt um sérlausnir, þar á meðal undanþágu frá banni ESB við sölu á snusi sem gildir enn.

Evran var ekki komin í umferð og gjaldmiðilsspurningin varð sérstakt kosningamál síðar. Árið 2003 höfnuðu 55,9% Svía því að taka upp evru en 42% samþykktu.

Sænska krónan er ekki tengd evrunni og hefur vissulega bæði sveiflast og veikst. En hún er einfaldlega þeirra gjaldmiðill. Svíar búa við stöðugra verðlag og mun lægri vexti en við. Það þykir víst meira að segja einkar erfitt að útskýra fyrir Svíum hvað íslensk verðtrygging eiginlega er.

Hér á Íslandi horfa margir hins vegar fyrst og fremst til þess möguleika sem ESB-aðild gæti opnað: að taka síðar upp traustari gjaldmiðil, fá lægri vexti og stöðugra verðlag og skapa loksins forsendur til að leggja verðtrygginguna af.

Í dag eru meginvextir 7,75% á Íslandi, samanborið við 2,4% á evrusvæðinu og 1,75% í Svíþjóð. Það er ekki einhver fræðileg umræða. Munurinn birtist mánaðarlega í afborgunum heimilanna.

Svíar sáu kosti ESB-aðildar án þess að þurfa að losna við krónuna sína.

Við Íslendingar sjáum einn helsta kostinn við ESB-aðild í því að geta losnað við okkar.

Það segir eiginlega allt sem segja þarf um muninn á sænskri og íslenskri krónu.

Jákvæður stafrænn hönnuður og áhugamaður um bætta samfélagsumræðu.