Aðildar­við­ræður eru samninga­við­ræður

Þann 29. ágúst gengur íslenska þjóðin að kjörborðinu og svarar einni spurningu: Á að hefja á ný aðildarviðræður við Evrópusambandið? Hér er ekki spurt hvort þjóðin eigi að ganga inn, heldur hvort við eigum að ganga til samningaviðræðna. Sú ákvörðun verður ekki tekin fyrr en þjóðin hefur séð fullbúinn samning og fengið tækifæri til að greiða atkvæði um hann sérstaklega, í annarri þjóðaratkvæðagreiðslu.

Þetta er grundvallaratriði sem hefur því miður kafnað í hávaðanum undanfarnar vikur. Í stað þess að ræða inntak málsins, hvað við ætlum okkur að fá út úr slíkum viðræðum og hvernig við ætlum að verja íslenska hagsmuni, hefur umræðan aftur og aftur snúist um getgátur, misskilning og útúrsnúninga. Sumir fjölmiðlar hafa lagt sig fram um að mála þetta ferli sem eitthvað annað en það er. Ég ætla ekki að eyða dýrmætum tíma kjósenda í að eltast við hvert einasta slíkt skot. Þjóðin á betra skilið en þras. Hún á skilið staðreyndir.

Staðreyndin er þessi: Verði niðurstaðan já, opnast dyr að samningaborði. Ekkert annað. Íslensk stjórnvöld setjast þá við borðið með skýr markmið, ekki opinn tékka. Og hafi einhver haldið að slíkar viðræður þýði að Ísland afsali sér einhverju fyrirfram, þá er sá skilningur einfaldlega rangur. Ekkert er frágengið fyrr en yfir lýkur, og þá aðeins ef þjóðin sjálf samþykkir niðurstöðuna.

Samningsmarkmið

Til að taka af allan vafa um hvað íslensk stjórnvöld myndu leggja upp með í slíkum viðræðum liggur þegar fyrir mikilvæg leiðsögn. Þegar Alþingi samþykkti þingsályktun um þjóðaratkvæðagreiðsluna þann 28. maí síðastliðinn lá fyrir álit meirihluta utanríkismálanefndar sem markar afstöðu meirihluta þingsins til þeirra mála sem mestu skipta. Þar koma samningsmarkmiðin fram svart á hvítu. Á þeim grunni verður mótuð tillaga að megin samnings markmiðum sem stjórnvöld munu leggja til grundvallar, staðfesti þjóðin að viðræður skuli hefjast.

Í sjávarútvegsmálum er markmiðið skýrt og engum vafa undirorpið: Ísland haldi fullu forræði yfir sjávarauðlindinni og rétti okkar til að stýra veiðum á grundvelli sjálfbærni, ráðgjafar sérfræðinga og veiðireynslu, og að afrakstur auðlindarinnar haldist hér áfram. Í landbúnaði er lögð áhersla á að hér verði áfram hægt að stunda öflugan landbúnað í þágu fæðuöryggis og byggða, og að banni við innflutningi lifandi dýra verði viðhaldið til að verja sérstöðu okkar sem eyju langt út í hafi. Í orkumálum er markmiðið að forræði þjóðarinnar yfir vatns og orkuauðlindum haldist óskorað, og að ákvörðun um sæstreng verði áfram íslensk ákvörðun eins og lög kveða á um í dag.

Þá er stefnt að því að Ísland geti tekið upp evru eins fljótt og aðstæður leyfa, að aðildargjöld skili sér sem best til baka til samfélagsins, ekki síst til brothættra byggða, að sérlausnir sem þegar hafa fengist í gegnum EES samstarfið haldi gildi sínu, og að staðinn verði vörður um norræna vinnumarkaðsmódelið, þar á meðal rétt aðila vinnumarkaðarins til að semja sjálfir um kjör. Eins er kveðið á um að Ísland njóti samstöðu og samtryggingar á sviði öryggis og varnarmála frá fyrsta degi, á sama tíma og sérstaða okkar sem herlausrar þjóðar verði virt.

Þjóðin velur

Þessi samningsmarkmið eru skýr pólitísk leiðsögn frá meirihluta Alþingis, sem stjórnvöld og samninganefndir sem skipaðar verða hagaðilum alls staðar að úr samfélaginu, munu fara eftir þegar og ef til aðildarviðræðna kemur.

Þjóðaratkvæðagreiðslan 29. ágúst snýst um eitt: Viljum við að Ísland setjist við samningaborðið og freisti þess að ná eins hagfelldum samningi og völ er á, með þessi markmið að leiðarljósi? Verði svarið já opnum við á tækifæri. Með því að segja nei lokum við þessum dyrum. Í báðum tilvikum er það þjóðin sjálf sem ræður. Það er kjarni málsins, og hann breytist ekki þótt reynt sé að flækja hann.

Höfundur er utanríkisráðherra.