Það sem er vitað um sam­komu­lagið við Írani

Pakistanir, sem hafa haft milligöngu um viðræður á milli fulltrúa Bandaríkjastjórnar og írönsku klerkastjórnarinnar undanfarnar vikur, tilkynntu í gær að samkomulag hefði náðst. Skrifað yrði undir það í Sviss á föstudag.

Donald Trump Bandaríkjaforseti og Pete Hegseth, varnarmálaráðherra hans, héldu því í fyrstu fram að samkomulagið þýddi að Hormússund yrði strax opnað en þeir drógu síðar báðir í land. Íranir segja að sundið verði ekki opnað fyrr en þeir sjá hverjar efndir viðsemjenda þeirra verða.

Hormússund hefur verið sérstakt bitbein í viðræðunum en Íranir lokuðu því í reynd með árásum og hótunum gegn skipum sem um það sigla eftir að Bandaríkjamenn og Ísraelar hófu stríð gegn þeim í febrúar. 

Sundið er ein helsta flutningsleið olíu í heiminum og snarhækkaði olíuverð í kjölfarið. Olíuverð lækkaði strax þegar markaðir í Asíu voru opnaðir í nótt.

Taka sér sextíu daga til að semja um það sem tók fleiri ár að ná saman um

Samkomulagið er sagt fela í sér vopnahlé á milli aðila, þar á meðal í Líbanon þar sem Ísraelar hafa barist gegn Hezbollah-samtökunum, bandamönnum írönsku klerkastjórnarinnar.

Íranskir fjölmiðlar fullyrði að Bandaríkjastjórn hafi fallist á að veita Írönum aðgang að frystum eignum að andvirði tólf milljarða dollara áður en frekari samningaviðræður halda áfram.

Eftir að samkomulagið verður undirritað gefa Bandaríkjamenn og Íranir sér sextíu daga til þess að semja um afdrif kjarnorkuáætlunar Írans og birgðir landsins af auðguðu úrani. Til samanburðar tók það heimsveldin undir forystu fyrri stjórnar Baracks Obama fleiri ár að semja við Írani um það. Trump rifti þeim samningi á fyrra kjörtímabili sínu.

J.D. Vance, varaforseti Bandaríkjanna, sagði í viðtali í gær að tryggingar fyrir því að Íranir gætu ekki eignast kjarnavopn væru innbyggðar í samkomulagið. Bandaríkjastjórn gæti fylgst með því að Íranir heiðruðu samkomulagið.

Boðaði hann komu sína til Sviss til þess að undirrita samkomulagið á föstudag. Útilokaði hann ekki að Trump sjálfur ferðaðist þangað líka.

Ísraelskir harðlínumenn ósáttir

Örlög samkomulagsins eru ekki aðeins í höndum Bandaríkjamanna og Írana. Árásir Ísraela á Líbanon hafa verið ásteytingarsteinn í viðræðunum en Íranir hafa krafist þess að vopnahlé nái einnig þangað.

Trump reiddist Benjamín Netanjahú, forsætisráðherra Ísraels, þegar Ísraelsher gerði frekari árásir í Líbanon um helgina vegna þess að þær tefldu samkomulaginu við Írani í tvísýnu.

Harðlínumenn í stjórn Netanjahú hafa þegar lýst frati á samkomulaginu. Ísrael Katz, varnarmálaráðherra Ísraels, segir að ísraelski herinn ætli sér að halda kyrru fyrir á þeim landsvæðum í Líbanon sem hann hefur hernumið „ótímabundið“. Það sama ætti við um svæði á Gasaströndinni og í Sýrlandi.

Itamar Ben Gvir, þjóðaröryggisráðherra Ísraels, fullyrti að hendur Ísraela yrðu ekki bundnar af samkomulaginu sem helsta bandalagsríki þeirra gerði við Írani.

„Samkomulag Trumps bindur okkur ekki. Við eigum ekki aðild að þessu samkomulagi. Það tryggir ekki öryggi okkar,“ sagði Ben Gvir á samfélagsmiðli.

Félagi hans, Bezalel Smotrich, fjármálaráðherra, gekk enn lengra og sagði samkomulag Bandaríkjanna og Írans slæmt fyrir Ísrael og allan frjálsa heiminn.

„Við munum þurfa að halda áfram baráttunni til þess að steypa [klerka]stjórninni af stóli og á skapandi hátt og tryggja að Íran komist aldrei yfir kjarnavopn,“ skrifaði Smotrich á samfélagsmiðli.