Já, tökum okkur Fær­eyinga til fyrir­myndar

Hérlendir Evrópusambandssinnar hafa ítrekað sagt að við Íslendingar ættum að taka frændur okkar Færeyinga til fyrirmyndar í Evrópumálunum. Sem er áhugavert þar sem Færeyjar eru ekki í Evrópusambandinu. Raunar eru þeir ekki heldur aðilar að EES-samningnum. Fyrr á árinu kom fram í fréttum að ný ríkisstjórn landsins vildi stefna á aðild að Fríverzlunarsamtökum Evrópu (EFTA), eins og Ísland, og gera fríverzlunarsamning við sambandið. Það er til fyrirmyndar.

Framkvæmdastjóri Viðreisnar, Svanborg Sigmarsdóttir, gerði Færeyjar nú síðast að umtalsefni í grein á Vísi í gær þar sem hún kaus að taka þær sem dæmi um að hægt væri að vera með fastgengi og lítið atvinnuleysi á sama tíma. Vísaði hún þar til þess að færeyska krónan væri tengd við dönsku krónuna sem aftur væri tengd gengi evrunnar. Hvers vegna hún kaus að taka Færeyjar sem dæmi en ekki ríki sem er innan Evrópusambandsins og með evruna segir auðvitað sína sögu.

Danska krónan er tengd gengi evrunnar af þeirri einföldu ástæðu að hún var áður tengd við þýzka markið sem síðan hvarf inn í evruna. Tengingin hefur í raun ekkert með evruna sem slíka að gera heldur hliðstæða hagsveiflu Danmerkur og Þýzkalands og mikil viðskipti þar á milli í gegnum tíðina. Danir geta hvenær sem er kippt þessari tengingu úr sambandi en gætu það ekki væru þeir með evruna. Þá má ekki gleyma að Danir hafa hafnað evrunni í þjóðaratkvæði. Eins og Svíar.

Hvað atvinnuleysið varðar hefur það verið sögulega lágt í Færeyjum, löngu áður en evran kom til sögunnar, og var ekki afleiðing þess að Danmörk fór í ERM II gjaldmiðlakerfi Evrópusambandsins í byrjun árs 1999 eins og Svanborg heldur fram. Það sýna hagtölur færeysku hagstofunnar. Atvinnuleysið var þannig mjög lítið á 8. og 9. áratug síðustu aldar en rauk hins vegar upp vegna efnahagskrísunnar í byrjun 10. áratugarins en minnkaði síðan jafnt og þétt næstu árin.

Við Íslendingar höfum lengi búið við hvað minnst atvinnuleysi í Evrópu almennt séð. Í nánast öllum öðrum ríkjum álfunnar hefur verið meira atvinnuleysi en hér og í flestum miklu meira. Ekki sízt í þeim ríkjum sem tekið hafa upp evruna. Það er sem fyrr segir ekki að ástæðulausu að hérlendir Evrópusambandssinnar hafa ítrekað vísað til Færeyja sem fyrirmyndar, lands sem er hvorki í Evrópusambandinu né með evruna sem slíka sem gjaldmiðil, í stað eiginlegs evruríkis.

Vitanlega ættum við Íslendingar fyrst og fremst að velta því fyrir okkur hvers vegna Færeyingar vilja alls ekki ganga í Evrópusambandið. Og ekki einu sinni vera aðilar að EES-samningnum. Fyrst og fremst vegna þess að þeir vilja stjórna sínum eigin málum. Þá ekki sízt sjávarútveginum. Fyrir utan annað sitja þeir við borðið þegar samið er um deilistofna. Ásamt okkur Íslendingum – ennþá. En ekki þjóðum Evrópusambandsins. Þar situr aðeins fulltrúi sambandsins.

Höfundur er sagnfræðingur og alþjóðastjórnmálafræðingur (MA í alþjóðasamskiptum) og heldur úti vefsíðunni Stjornmalin.is.