Króatar og á­vextir ESB-aðildar

Í umræðunni um komandi atkvæðagreiðslu um framhald aðildarviðræðna við ESB, sem á köflum er virkilega furðuleg, er ýmsu kastað fram og margir kveða sér hljóðs. Vitræn umræða virðist eiga undir högg að sækja og meira að segja fyrrum hátt settir aðilar samfélagsins fara með fleipur og tala gegn viðurkenndum staðreyndum. Það er dapurlegt.

Smáríki Króatía, með um 4 milljónir íbúa, er nýjasta aðildarríki ESB, en landið gekk í sambandið árið 2013. Landið sótti um aðild árið 2003, en fyrst þurfti að ganga frá ýmsum hlutum, meðal annars vegna þess að Króatar voru hluti af hinu hræðilega borgarastríði í fyrrum Júgóslavíu á árunum 1991-1995. Miklir bardagar fóru fram í Króatíu, þó mestur hafi djöfulgangurinn verið í Bosníu-Hersegóvínu (nú umsóknarríki að ESB). Júgóslavía er í dag aðeins minningin ein.

Ríki sem ganga í ESB greiða fyrir það ákveðið gjald, svona svipað og þegar einstaklingur gengur til dæmis í golfklúbb. Þetta gjald er hluti af þjóðarframleiðslu, í tilfelli Íslands yrði það um sennilega um 0.8% af þjóðarframleiðslu, samkvæmt Evrópuvef H.Í. Um það er þó mögulega hægt að semja. Bæði Bretar og Svíar fengu afslátt þegar þeir sömdu um aðild. Bretar gengu hins vegar úr ESB 2020, eins og frægt er orðið. Flestir þeirra sjá eftir því í dag.

En með fullri aðild að ESB fá aðildarríkin hins vegar fullan aðgang að sjóðum þess, sem eru stórir. ESB er nefnilega samansafn af mörgum öflugustu hagkerfum heims og er þriðja stærsta efnahagskerfi heimsins samantekið, á eftir Bandaríkjunum og Kína.

Úr þessum sjóðum er síðan veitt fjármagni til ýmislegra verkefna til hagsbóta fyrir aðildarríkin; uppbyggingar mannvirkja, byggðamála, almennra innviða og fleira slíkt. Sem og til rannsókna og vísinda, mennta og menningarmála, svo dæmi séu tekin.

Veruleg aukning fjárfestingar

Rannsóknir hafa sýnt að eftir aðild hefur erlend fjárfesting aukist verulega í því ríki sem gengið hefur í sambandið. Um allt að tugi prósenta. Í þessu samhengi er áhugavert að skoða nýjasta dæmið, frá Króatíu.

Það lítur svona út: Frá aðild hafa Króatar borgað um 5,2 milljarða evra í aðildargjöld. Á móti hafa þeir hins vegar fengið styrki og erlenda fjárfestingu upp á um 30 milljarða evra, eða um 3 milljarða evra að meðaltali á ári. Það eru um 450 milljarðar íslenskra króna árlega. Nettó-hagnaður Króatíu er því mikill.

Árið 2013 þegar landið gekk í ESB var þjóðarframleiðsla á mann um 15.000 dollarar, en er í dag um 30.000 dollarar. Tvöföldun, takk fyrir. Útflutningur vöru og þjónustu hefur einnig aukist verulega, eða um allt að 70% til landa innan ESB. Frá þessu var sagt á vefsíðu The Dubrovnik Times, sem er króatískur fjölmiðill í hinni fornfrægu hafnarborg, Dubrovnik. Heildarútflutningur Króata árið 2013 var um 10 milljarðar evra, en var kominn í 25 milljarða evra árið 2025. Og hefur aldrei verið jafn mikill. Atvinnuleysi hefur farið úr um 18% í um 6%. Það er meira en 50% lækkun.

Má ekkert taka tíma?

Í umræðunni hér heima er því slegið fram að þetta sé svo ofboðslega dýrt allt saman að það taki þessu ekki. Og að þetta sé svo mikið vesen, taki t.d. svo mikinn tíma. Vissulega jú, þetta mun kosta einhverja peninga og tíma. En á sama tíma er fjármagni eytt í hluti (eða ekki), sem einnig kosta mikla peninga, en skila litlu. Til dæmis hefur dýpkun við Landeyjarhöfn frá árinu 2022 kostað rúmlega 7 milljarða (og stefnir í meira). Sjálf höfnin kostaði rúmlega 3 milljarða og hefur nýting hennar því miður verið langt undir væntingum. Góðir hlutir gerast hægt, segir máltækið.

Svokölluð ,,innviðaskuld“ hérlendis er talinn vera um 600 milljarðar (viðhaldsþörf vega og annað slíkt). Sé ekkert í þessu gert, mun það kosta íslenskt samfélag mikið í framtíðinni. Mun sá kostnaður bara aukast.

Möguleikar í boði

Höfundur er þeirrar skoðunar að með fullri aðild að ESB opnist fyrir mikla möguleika á sviði bæði erlendrar og innlendrar fjárfestingar. Reynsla annarra þjóða af aðild að ESB sýnir það einfaldlega. Þess vegna er mér afstaða bæði SA og Samtaka iðnaðarins algerlega óskiljanleg. Mér sýnist það einfaldlega vera þannig að þessir stóru aðilar í atvinnulífinu vilji bara ekki skoða málið. Setningar á borð við ,,ESB er mjög áhugaverður markaður“ heyrast ekki. Hvers vegna?

Um þessi mál og aðild Króata að ESB er hægt að finna allskonar efni um á netinu og það er ekki verið að fela neitt. Allt er uppi á borðum og upplýsingarnar bókstaflega liggja fyrir framan okkur. Það er bara að ná í þær. Um atkvæðagreiðsluna í sumar hér á landi er líka til fullt af upplýsingum.

Króatía sjálfstæð og fullvalda með evruna

En smáþjóðin Króatía (sjálfstæð og fullvalda!) nýtur nú fullrar aðildar að ESB og hefur farið alla leið, en landið tók upp evruna sem gjaldmiðil í ársbyrjun árið 2023. Tæp 80% Króata álíta að aðild að ESB hafi gagnast landinu vel, samkvæmt nýjum tölum úr könnunum á þessu ári.

Við upptöku evru hefur erlend fjárfesting aukist enn frekar og traust gagnvart króatísku efnahagslífi. Á sama tíma erum við hér heima með krónu sem enginn býst við öðru af en verðbólgu, svimandi háum vöxtum og verðtryggingu. Er það íslenska framtíðin?

Höfundur er stjórnmálafræðingur.