„Við erum bara komin aftur í Icesave-tímann“

Sigmundur greindi frá því í morgun á Facebook að í utanríkisráðuneytinu hefði verið ákveðið að ef fulltrúar í utanríkismálanefnd ætluðu að fá að skoða og sjá ákveðnar upplýsingar frá ráðuneytinu um ferlið sem snertir atkvæðagreiðslu um áframhaldandi aðildarviðræður við Evrópusambandið fengju þau það ekki nema að þau fallist á að skoða þessar upplýsingar og gögnin í læstu leyniherbergi og að þau vitni ekki í gögnin á neinn hátt.

Sigmundur sagði í færslu á Facebook í morgun að nefndin ætti lagalegan rétt á þessum upplýsingum og gagnrýndi þetta fyrirkomulag.

„… ef einhver alvara væri á bak við öll orðin um „opið og gagnsætt ferli” ætti almenningur það auðvitað líka,“ sagði hann í færslu sinni og dró í efa að utanríkisráðherra myndi veita almenningi aðgang að helstu upplýsingum. 

Í Morgunblaðinu í dag var svo fjallað um það í dag að Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir hefði rætt nýtt aðildarferli að Evrópusambandinu við kollega sína á Norðurlöndunum og framkvæmdastjórnarfólk sambandsins í Brussel áður en Alþingi var kallað saman eftir kosningar 2024 og þannig löngu áður en boðað var til þjóðaratkvæðagreiðslu í vor.

„Þarna er staðfest endanlega að þetta ferli allt saman hafi verið farið af stað áður en þing var komið saman eftir kosningar og það hefur verið búið að leggja á ráðin með hinum ýmsu aðilum innan Evrópusambandsins um þetta allt saman áður en að Alþingi Íslendinga og þjóðin fengu að vita af því,“ segir Sigmundur Davíð en rætt var við hann um bæði þessi mál í Reykjavík síðdegis á Bylgjunni í dag.

Hann bendir einnig á að Daði Már Kristófersson fjármála- og efnahagsráðherra hafi nýlega sagt að enginn hafi vitað af þessum áformum um þjóðaratkvæðagreiðsluna og því hafi ekki verið gert ráð fyrir henni í fjárlögum síðasta árs.

Sigmundur segir þó hafa verið fjallað um þessi áform í fjölmiðlum í Brussel og svo hafi skyndilega verið boðað til blaðamannafundar hér um þjóðaratkvæðagreiðsluna í ágúst.

„Málið er kynnt áður en það hefur verið kynnt í þingflokkum stjórnarliðsins, ekki sett í samráðsgátt stjórnvalda, heldur bara keyrt af stað og það höfum við aldeilis fengið að upplifa í utanríkismálanefndinni. Það á bara að keyra þetta áfram með sem minnstri umræðu og minnstum upplýsingum,“ segir Sigmundur.

Alltaf kosningamál Viðreisnar

Auðun Georg Ólafsson þáttastjórnandi Reykjavík síðdegis, benti þá á að Evrópusambandið hafi alltaf verið eitt helsta kosningamál Viðreisnar og spyr Sigmund hvort það komi í raun og veru á óvart að það sé verið að undirbúa jarðveginn með þessum hætti.

„Það kom svo sem ekkert á óvart að Þorgerður sérstaklega skyldi leggja svona mikla áherslu á þetta frá upphafi en fyrr má nú vera. Þetta var eiginlega fyrsta embættisverk hennar, allavega sem komst í fréttir, að drífa sig beint til Brussel að ræða málin.“

Hann segir talað um þetta í stjórnarsáttmála og þá gert ráð fyrir að atkvæðagreiðslan yrði 2027 en Sigmundur segir það skrítna við þetta allt sé að þegar grunsemdir kviknuðu um að eitthvað væri farið af stað þá hafi verið þrætt fyrir það. Hann hafi til dæmis verið með Þorgerði í Silfrinu þar sem hann talaði um „baktjaldamakk í Brussel“ og hún hafi þar virst sár og reið yfir því að hann væri að gefa slíkt í skyn.

„En nú er þetta allt saman búið að koma á daginn og hafa greinilega verið fjölmargir fundir þarna þar sem þetta hefur verið rætt. Við vissum svo sem að hún hefði farið margar ferðir til Brussel en við vissum ekki hversu mikið hefði verið fundað um þetta.“

Fá bara að skoða gögn í leyniherbergi

Sigmundur segir að það sem kom svo í ljós í utanríkismálanefnd í dag um að nefndin fái ekki frekari upplýsingar um hvað hafi farið fram á þessum fundum, afstöðu Evrópusambandsins til framhaldsviðræðnanna og hvað fór á milli íslenskra stjórnvalda og ESB, nema í lokuðu leyniherbergi. Hann segir það sýna að við séum komin aftur á „Icesave-tíma“.

„Það segir okkur að við erum bara komin aftur í Icesave-tímann, allavega í mínum huga, því ég man síðast eftir svona tilburðum þegar var boðið upp á það eftir mikla gagnrýni að þingmenn fengju að skoða Icesave-samningana einir í leyniherberginu svokallaða sem menn höfðu ekki haft neinar forsendur til að leggja mat á við þær aðstæður. En þá líka máttu menn ekki tjá sig um innihaldið.“

Spurður hvað eigi að skoða í leyniherberginu segir Sigmundur að hann geti aðeins ímyndað sér það því það megi ekki upplýsa um það.

„Ég ímynda mér að stjórnvöld hér vilji ekki raska þeirri mynd sem reynt er að draga upp um það að aðildarviðræður, umsókn um aðild að Evrópusambandinu og viðræður snúast ekki um neitt nema að kanna hvað þeir bjóða okkur. Sem er náttúrulega fáránleg nálgun á Evrópusambandið og stjórnvöldum hefur hvergi dottið slíkt í hug nokkurs staðar annars staðar. Umsókn um aðild að Evrópusambandinu, eins og ESB útskýrir sjálft, snýst um það að umsóknin er um að ríkið vilji ganga inn og ætli að aðlaga sig,“ segir Sigmundur Davíð.

Hann segir furðulegt að Þorgerður Katrín eigi að fá umboð til framhaldsviðræðna án þess að almenningur fái að vita fyrirfram hvað í því felst. Feneyjarnefndin hafi bent á mikilvægi þess fyrir þjóðaratkvæðagreiðsluna að fólk viti hvað það hefði í för með sér að segja já. Nefndin hafi lagt til að haft yrði samband beint við Evrópusambandið en öllum slíkum beiðnum hafi verið hafnað.

„Við megum ekki spyrja Evrópusambandið um hvernig málið horfir við því og við megum ekki fá gögn frá utanríkisráðuneyti Íslands að hluta til, nema ef við lofum að tala ekki um innihaldið og skoðum þau í lokuðu rými.“

Hann segir óhjákvæmilegt að breyta spurningunni sem lögð verður fyrir í þjóðaratkvæðagreiðslunni í ágúst. Meirihluti stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar hefur lagt til breytingar á tillögu utanríkisráðherra að spurningu í þjóðaratkvæðagreiðslunni um aðildarviðræður við Evrópusambandið og að svarmöguleikarnir verði einfalt „Já“ eða „Nei“.

„Þetta er nú eitt af því sem við bentum á strax í upphafi og vorum sökuð um úrtölur fyrir vikið og af hverju við vildum ekki bara leyfa þjóðinni að ráða, allir þessir frasar, þessar umbúðir. En spurningin var náttúrulega alveg meingölluð, byggði á röngum forsendum og var villandi. Þannig að ég held að það sé nú óhætt að gera ráð fyrir því að meirihlutinn muni vilja laga spurninguna, en nákvæmlega hvernig hún verður orðuð, það á eftir að koma í ljós,“ segir hann.

Nenni enginn að tala um pólitík á sumrin

Hann segir líklegt að sumarið verði litað af umræðum um atkvæðagreiðsluna og Evrópusambandið.

„Óhjákvæmilega komast menn ekki hjá einhverri ESB-umræðu. Hins vegar eru mikil takmörk fyrir því hversu fjörug umræða um pólitík verður á sumrin á Íslandi. Nú er ég búinn að vera í þessum bransa í 18 sumur eða svo og það er sama hvað menn reyna, í júlí hafa Íslendingar bara engan áhuga á að spá í pólitík, og í rauninni ekki ágúst heldur.“

Hann segir tímasetninguna því mjög undarlega.

„Það er eins og það sé bara allt gert til að forðast umræðu um innihald málsins og reyna bara að keyra það áfram á grundvelli einhverra umbúða. Svo þegar umboðið er komið þá stendur til að fara með það að vild.“