Í­þróttir, lýðheilsa og for­varnir

Íþróttahreyfingin hefur í áratugi verið einn mikilvægasti lykillinn að forvörnum á Íslandi og gegnt lykilhlutverki við að styðja foreldra í uppeldi og þroska ungmenna. Því er áhyggjuefni að sjá hvernig hluti íþróttastarfs á landinu hefur á síðustu misserum og árum færst nær afþreyingariðnaði og frá því sem dr. Þórólfur Þórlindsson, prófessor emeritus í félagsfræði, barðist fyrir um árabil, þ.e. heilsusamlegu lífi ungs fólks án vímugjafa. Íþróttahreyfing, þar sem áfengi er orðið sýnilegra og af mörgum nú talinn sjálfsagður hluti af ,,umgjörð" íþrótta á Íslandi, grefur undan samfélaginu og víkur frá hlutverki sínu hvað forvarnir varðar.

Áfengisvæðing í kringum íþróttir sendir börnum og ungmennum röng skilaboð og vinnur gegn fjölskyldum sem treysta íþróttahreyfingum fyrir börnum og ungmennum. Þannig víkur hún frá forvarnarhlutverki íþróttahreyfingarinnar sem er forsenda fyrir því að ráðstafa eigi úr opinberum sjóðum, sköttum landsmanna til hreyfinga sem vinna gegn lýðheilsumarkmiðum á Íslandi. Er það heilsueflandi bær sem stuðlar að því að hvetja til og beinlínis horfa undan þegar þessi þróun á sér stað í nærsamfélaginu?

Þessir fjármunir eru gríðarlegir sem streyma frá skattgreiðendum árlega inn í íþróttastarfið. Það er ein helsta forsenda þess að íþróttir hafi uppeldis- og forvarnargildi. Íþróttahreyfingin hefur staðið sig vel í gegnum árin, en síðustu misseri hefur þróunin verið áhyggjuefni. Áfengi er orðið sýnilegt á viðburðum sem tengjast íþróttafélögum og jafnvel inn í íþróttamiðstöðvum þar sem börn æfa daglega. Þetta skapar ómarkviss skilaboð. Foreldrar, afar og ömmur verða að fara að sjá hvert í stefnir ef fram heldur sem horfir. Í lýðheilsu vitum við að umhverfi mótar hegðun og viðhorf. Þegar áfengi verður hluti af menningu sem á að standa fyrir heilbrigði og fyrirmyndir er hætta á að forvarnarhlutverk íþrótta veikist, jafnvel hverfi og endi aðallega sem veðmálaíþróttir þar sem áfengi er norm, hluti af leiknum.

Hluti skýringarinnar er að efstu deildir í boltagreinum hafa á undanförnum árum þróast í átt að afþreyingariðnaði þar sem fjárhagslegir hvatar ráða miklu. Þegar slíkar áherslur smitast inn í umhverfi barna og ungmenna verður forvarnarhlutverk íþrótta óljósara og áfengisvæðing fær aukið rými.

Íþróttir á Íslandi hafa alla burði til að vera áfram sterkur vettvangur forvarna. Til þess þarf að tryggja að umhverfið sem börn alast upp í sé bæði skýrt, heilbrigt og laust við þau skilaboð sem áfengi sendir. Þetta snýst um að skapa heilbrigt umhverfi fyrir börn og ungmenni til framtíðar. Hefjum baráttu og starf dr. Þórólfs Þórlindssonar, frá 9. áratugnum, aftur til vegs og virðingar þar sem íþróttahreyfingin, ríkið og sveitarfélög taki sig á í þessum efnum og víki ekki frá mikilvægi þess að börn alist upp við heilsusamlegt líferni og íþróttir.

Höfundur skipar 5. sæti á lista Miðflokksins í Mosfellsbæ fyrir sveitastjórnarkosningarnar sem fram fara 16. maí næstkomandi.