Út­lit fyrir að ís­lensk stjórn­völd brjóti gegn alþjóða­samningum

Snjólaug Árnadóttir, dósent í þjóðarrétti við Háskólann í Reykjavík, segir að samkvæmt Hafréttarsamningi Sameinuðu þjóðanna, sem Ísland hafi skuldbindingar gagnvart, verði stjórnvöld að sinna samstarfi um verndun, stjórnun og rannsóknir á hvölum.

„Það er ekki í rauninni útlit fyrir að við séum að gera það ef við erum ekki að fylgja öllum þessum tilmælum Alþjóðahvalveiðiráðsins og erum ekki með raunverulegt samráð. Það er ekki endilega skyldugt að fylgja öllum ráðstöfunum sem þau ákveða en við þurfum að vera í raunverulegu samráði og bera þá undir þau kvótann og svo framvegis. [Norður-Atlantshafssjávarspendýraráðið] NAMMCO er ekki slíkt ráð.“

Þetta var á meðal þess sem rætt var á málþingi um hvalveiðar í Norræna húsinu í dag sem var á vegum Dýraverndarsambands Íslands, Náttúruverndarsamtaka Íslands og Sjálfbærni- og loftslagsréttarstofnunar Háskólans í Reykjavík.

Fyrirvari Íslands líklega ólögmætur

Snjólaug segir að íslensk stjórnvöld hafi gefið út leyfi til hvalveiða í atvinnuskyni á grundvelli fyrirvara sem þau hafi sett við áðurnefndan samning Sameinuðu þjóðanna.

„Hann er að öllum líkindum ólögmætur vegna þess að tilgangur og markmið samningsins hafa breyst og það á að horfa til þess að þetta er lifandi samningur. Það er alþjóðleg dómaframkvæmd Alþjóðadómstólsins í Haag sem staðfestir að það á að horfa til þessarar verndunarstefnu sem hefur þróast í áranna rás hjá Alþjóðahvalveiðiráðinu þegar við túlkum samninginn. Þannig að þá er líklegt að hann sé ógildur og þá erum við að fullu leyti bundin og hvert einasta leyfi sem við gefum út er brot á þjóðarrétti,“ segir Snjólaug.

Því til viðbótar beri Íslandi skylda til að vernda hætt komnar tegundir og viðkvæm vistkerfi undir hafréttarsamningnum.

„Þá erum við líka að brjóta hafréttarsamninginn ef við gerum það ekki og öll stórhveli eru hluti þessara tegunda.“

Evrópusambandið setji sig upp á móti hvalveiðum

Aðspurð um áhrif mögulegrar inngöngu Íslands í Evrópusambandið á hvalveiðar segir Snjólaug að sambandið banni slíkar veiðar.

„Þetta er ekki inni í fiskveiðistefnunni. Þetta er önnur löggjöf sem kveður á um vernd viðkvæmra tegunda, þannig að það fellur undir það.“

Þrátt fyrir þetta megi velta því upp hvort hægt yrði að fara fram á undanþágur frá þessu í aðildarviðræðum.

„En það er alveg ljóst að meginstefnan hjá Evrópusambandinu er að banna hvalveiðar. Þá eru allar líkur á því að við þyrftum að uppfylla þau skilyrði líka.“