Jafn­rétti í litlu sam­fé­lagi: Á­skoranir og á­byrgð

Jafnréttismál í litlum bæjarfélögum er bæði flókið og afar mikilvægt verkefni. Nándin og samheldnin sem einkenna slík samfélög eru styrkleikar, en geta á sama tíma skapað áskoranir fyrir þá sem skera sig úr, til dæmis vegna uppruna eða fötlunar. Þrátt fyrir mikla og góða vinnu á undanförnum árum er ljóst að verkefninu er ekki lokið. Fatlað fólk þarf enn í sumum tilvikum að berjast fyrir réttindum sínum og dæmi um kynþátta- og kynjafordóma minna á að jafnrétti krefst stöðugrar athygli og viðbragða.

Sveitarfélög gegna lykilhlutverki sem stjórnvöld, vinnuveitendur og þjónustuveitendur. Þau bera því ríka ábyrgð á að tryggja að mannréttindi og jafnræði séu höfð að leiðarljósi í allri starfsemi. Lögbundnar skyldur undirstrika þetta hlutverk, þar sem sérstaklega er kveðið á um að taka þurfi mið af fjölbreyttum bakgrunni íbúa við skipulag þjónustu, stefnumótun og ráðstöfun fjármagns. Slík nálgun er forsenda þess að koma í veg fyrir mismunun og tryggja félagslegt réttlæti.

Mikilvægur grunnur hefur þegar verið lagður á Akranesi. Stefnumótun sveitarfélagsins, menntastefna og jafnréttisáherslur í íþrótta- og tómstundastarfi endurspegla vilja til að byggja upp samfélag sem fagnar fjölbreytileika. Innan flottu skólanna okkar má sjá jákvæð skref, til dæmis með félagslegum sáttmálum nemenda og aukinni áherslu á nemendalýðræði, þar sem börn eru virkir þátttakendur í að móta sitt umhverfi. Slík verkefni stuðla að virðingu, ábyrgð og tilfinningu fyrir því að tilheyra frá unga aldri.

Til að halda áfram góðu aðhaldi þarf þó að leggja aukna áherslu á framkvæmd fremur en einungis stefnu. Regluleg endurskoðun á þjónustu við fatlað fólk er lykilatriði, þar sem hlustað er á reynslu notenda og brugðist hratt við hindrunum. Aðgengi, bæði líkamlegt og kerfislegt, þarf að vera sjálfsagður hluti af allri ákvarðanatöku, ekki sérverkefni. Á sama hátt þarf að vinna markvisst gegn kynþátta- og kynjafordómum með fræðslu, opnu samtali og auknum sýnileika fjölbreytileika í samfélaginu.

Fræðsla og vitundarvakning innan stjórnsýslunnar eru einnig lykilatriði. Starfsfólk og kjörnir fulltrúar þurfa að vera meðvitaðir um bæði sýnilega og ósýnilega mismunun, þar á meðal ómeðvitaða hlutdrægni. Með reglubundinni fræðslu og eflingu leiðtogahæfni stjórnenda má styrkja getu stofnana til að takast á við viðkvæm mál og tryggja áframhald jákvæðra breytinga.

Jafnframt er mikilvægt að hlusta á raddir þeirra sem enn standa í réttindabaráttu eða verða fyrir aðkasti. Með opnu samtali, gagnsæi og raunverulegum viðbrögðum er hægt að byggja upp traust og tryggja að allir íbúar finni að þeir hafi rödd og áhrif.

Að lokum snýst jafnrétti í litlu bæjarfélagi um stöðuga viðleitni. Það þýðir að virða þá góðu vinnu sem þegar hefur verið unnin, en á sama tíma að vera tilbúin til að horfast í augu við það sem vantar, laga það og bregðast við. Með því að vera tilbúin að læra, bæta og bregðast við áskorunum er hægt að skapa samfélag sem er ekki aðeins réttlátara heldur einnig sterkara og líflegra. Við hjá Viðreisn viljum samfélag þar sem allir fá tækifæri til að blómstra og enginn þarf að gjalda fyrir að tilheyra jaðarhópi. Í þessari baráttu berum við öll ábyrgð.

Höfundur hefur um árabil unnið með börnum, fötluðum og eldri borgurum. Hún skipar 4. sæti lista Viðreisnar á Akranesi.