Strætis­vagni ekið á 150 km hraða í gegnum íbúðar­hverfi við grunn­skóla - „Stór­kost­legt sjónar­spil“

Reynslumikill og farsæll strætóbílstjóri, á síðasta degi sínum í starfi fyrir starfslok, ákvað að kveðja heimabæ sinn með óhefðbundnum hætti. Í síðustu ferð sinni keyrði hann strætisvagn fullan af farþegum í gegnum íbúðarhverfi við grunnskóla á um 150 km hraða.

Vitni lýsa því að bíllinn hafi brunað framhjá leiksvæðum og gangstéttum þar sem börn voru á ferð, með tilheyrandi ótta meðal íbúa. Á samfélagsmiðlum hrósa þó áhugamenn um akstur „tilkomumikilli kveðju“, á meðan íbúar eru sakaðir um óþarfa neikvæðni og viðkvæmni. Málið er nú til skoðunar hjá yfirvöldum.

Ef fréttir bæru þessa yfirskrift myndi enginn efast um að kerfið hefði brugðist.

Brotlending íslenskrar flugstjórnsýslu

Lágflug farþegaþotu yfir Vestmannaeyjum var ekki bara óviðeigandi atvik. Það var skýrt dæmi um kerfisbrest í íslenskri flugstjórnsýslu og afhjúpaði enn og aftur alvarlegt stjórnleysi í flugmálum.

Nú liggur fyrir að flugfélagið veitti ekki leyfi fyrir fluginu og að málið hefur verið kært til lögreglu. Engu að síður fékk flugmaðurinn samþykki flugumferðarstjórnar til að breyta flugleið yfir þéttbýli. Þar með fékk einn einstaklingur að nota loftrými yfir heimilum fólks í eigin þágu, án sýnilegs áhættumats fyrir íbúa á jörðu niðri.

Ekkert eftirlit – fyrr en eftir á

Atvikið í Vestmannaeyjum sýnir að eftirlit með flugi yfir byggð er veikburða. Ákvarðanir virðast teknar á grundvelli trausts, tengsla og hefða fremur en skýrrar ábyrgðar, ferla og virks eftirlits.

Einn einstaklingur óskar eftir að fljúga lágt yfir heimili fólks. Engin krafa er gerð um formlegt áhættumat fyrir íbúa á jörðu niðri. Ekki liggur fyrir staðfesting á samþykki vinnuveitanda. Samt er beiðnin samþykkt.

Hvar eru ferlarnir?

Hver ber ábyrgð?

Hver átti að stoppa þetta og af hverju gerðist það ekki?

Færa má rök fyrir því að flugumferðarstjórar beri sambærilega ábyrgð og skurðlæknar í bráðaaðgerðum. Engum dytti í hug að sætta sig við að skurðlæknir horfði á úrslitaleik Liverpool í miðri aðgerð, treysti á reynslu sína og „tilfinningu fyrir aðstæðum“ og vísaði gagnrýni á bug sem óþarfa neikvæðni.

Samt liggur fyrir að flugumferðarstjórar horfðu á úrslitaleik Liverpool í flugturni á vakt, á sama tíma og lá við árekstri tveggja flugvéla yfir þéttbýli. Og enn og aftur voru viðbrögðin fyrst eftir á, þegar hættan var liðin hjá.

Ef kerfið er þannig uppbyggt að það treystir mati eins einstaklings þegar þúsundir íbúa eru undir, án virkra ferla og ábyrgðarkeðju, þá er það einfaldlega ekki starfhæft.

Leikvöllur flugmanna á kostnað öryggis og heilsu íbúa

Atvikið í Vestmannaeyjum er ekki einsdæmi. Undanfarin ár hafa ítrekað komið upp dæmi þar sem stórum flugvélum er flogið lágt yfir byggð að nauðsynjalausu. Þar hefur verið vísað til hefða, fagnaðar eða þess að „öll leyfi hafi fengist“, á meðan upplifun íbúa á jörðu niðri hefur verið ótti og óvissa.

Fyrir íbúa Vestmannaeyja var lágflugið ekki „skemmtilegt sjónarspil“. Hús nötruðu og margir óttuðust slys. Sama átti við þegar breiðþotu var flogið lágt yfir höfuðborgarsvæðið í þeim eina tilgangi að fagna kaupum á nýrri vél.

Slíku má líkja við að slökkviliðið fagnaði kaupum á nýjum bíl með því að aka á bláum ljósum með sírenurnar vælandi í gegnum íbúðarhverfi, ekki vegna eldsvoða, heldur til að fagna. Gjörningurinn myndi valda ótta og streitu hjá íbúum og enginn myndi gera lítið úr slíkum viðbrögðum.

Sambærileg atvik í loftinu eru hins vegar afgreidd sem viðkvæmni eða misskilningur og fagnaður fluggeirans fær að ganga fyrir.

Kært til lögreglu – en hvað breytist?

Að málið sé til rannsóknar hjá lögreglu er nauðsynlegt. En það dugar ekki eitt og sér. Spurningin er einföld: Hvað þarf að breytast svo þessi atvik haldi ekki áfram að endurtaka sig?

Efla þarf formlegt, sjálfstætt eftirlit með flugi yfir byggð og setja skýrar skorður við óþarfa flugi. Núverandi fyrirkomulag, þar sem flugrekstraraðilar sitja í flestum ráðum og nefndum á vegum Innviðaráðuneytisins og taka sjálfir þátt í að móta leikreglurnar, stenst ekki kröfur um gagnsæi og forvarnir.

Þetta er spurning um öryggi íbúa.

Fyrir hönd samtakanna Hljóðmörk

Haukur Magnússon, Kristján Vigfússon og Margrét Manda Jónsdóttir