Íran og Hormuz-sund

Bandaríkin og Íran hafa náð samkomulagi um tveggja vikna vopnahlé og samningaviðræðum um varanlegan frið sem hefjast á föstudag n.k. í Pakistan. Samkomulagið grundvallast á tíu liðum sem Íranar lögðu fram sem grundvöll vopnahlésins og Trump, forseti samþykkti sem grundvöll viðræðna. Þær endurspegla ítrustu kröfur Írana, þ.m.t. afnám efnahagsþvingana, áframhaldandi auðgun úrans, að yfirráð þeirra yfir Hormus-sundi verði viðurkennd og árásaraðilar greiði skaðabætur fyrir ónýta eða skemmda innviði. Það á eftir að koma í ljós hvort þetta vopnahlé heldur, m.a. vegna áframhaldandi árása Ísrael á Líbanon. Eftirfarandi er það sem skiptir máli í dag:

·Bæði ríkin hafa lýst yfir sigri. En það er Íran sem mótar dagskrá friðarviðræðna, ekki Bandaríkin. Eftir að hafa hótað því að þurrka út siðmenningu Írana á einni nóttu gafst forseti Bandaríkjanna upp og greip fyrsta tækfifærið sem gafst til að stöðva stríðið, jafnvel þó svo að það geti orðið tímabundið. Að sögn stóðu Kínverjar þétt við hlið Írana og Pakistana þegar ákvörðunin um vopnahlé var tekin.

• Bandaríkin hafa ekki náð þeim markmiðum sem stefnt var að í upphafi, þ.e. að steypa írönsku klerkastjórninni og koma í veg fyrir að þeir framleiddu kjarnorkuvopn. Þau náðu hinsvegar árangri í að eyða flugher og sjóher landsins, en tókst ekki að koma í veg fyrir áframhaldandi eldflaugaárásir og drónaárásir á Ísrael eða nærliggjandi ríki. Eyðilegging vegna stríðsátakanna er gífurleg.
• Íranir munu halda áfram að auðga úran og hafi áður verið talið líklegt að þeir framleiddu kjarnorkuvopn má telja enn líklegara að þeir, að fenginni reynslu, leggi enn meiri áherslu á það nú.
• Hormuz-sund var ekki þrætuepli fyrir stríðið. En Íranir hafa uppgötvað hversu skilvirkt vopn Hormuz-sundið er í stríðsátökum og þeirri ormagryfju verður ekki auðveldlega lokað aftur. Nú krefjast Íranar yfirráða yfir umferð um sundið og öllum skipum sem þar vilja fara um er beint Norður fyrir Lakir eyju sem liggur skammt frá strönd Írans. Þar eru skipin skoðuð, m.a. með tilliti til skráningar og hvort þau teljist tilheyra óvinveittum þjóðum. Þau þurfa einnig að greiða toll sem talin er vera um tvær milljónir dollara fyrir hvert skip. Að sjáfsögðu er þetta brot á öllum alþjóðalögum um frjálsa umferð skipa á alþjóðahafsvæðum sem hafa þróast yfir mörg hundruð ár. Verði þessar kröfur og gjaldtaka Írana viðurkennd í yfirstandandi samningaviðræðum mun það hafa alvarlegar afleiðingar fyrir frjálsa umferð skipa um önnur sund samanber Dardanella-sundið eða Tævan-sundið. Og það mun eftir sem áður vera kverkatak á alþjóðlegum olíuflutningum eða frakt með tilheyrandi afleiðingum fyrir efnahagslíf alheimsins. Slíkt ástand er óþolandi og mun leiða til nýrra stríðsátaka við Íran af hálfu þeirra ríkja sem eiga allt sitt undir frjálsri umferð skipa á alþjóðlegum hafsvæðum.

Bandaríkin og Ísrael hafa valdið miklum skaða á heimsvísu með árásinni á Íran. Það veldur ef til vill engri undrun að Ísrael vilji koma höggi á Íran, en orðspor Bandaríkjanna hefur beðið mikinn hnekki.

Höfundur er sérfræðingur í varnarmálum