Svona stöðvum við halla­rekstur ríkisins, loksins

Þegar ný ríkisstjórn tók við í árslok 2024 gerðu afkomuspár fjármálaráðuneytisins ráð fyrir viðstöðulausum hallarekstri ríkisins út þennan áratug. Sú staða er nú gjörbreytt.

Á fyrsta starfsárinu lögfestum við stöðugleikareglu, seldum Íslandsbanka, gerðum upp ÍL-sjóð og lækkuðum ríkisskuldir um 7,5% af VLF, allt aðgerðir sem hafa endurspeglast í uppfærðum lánshæfishorfum og lánshæfiseinkunnum íslenska ríkisins.

Nýja fjármálaáætlunin sem kynnt var í vikunni markar tímamót.

Í fyrsta skipti um langa hríð er lögð fram fjármálaáætlun sem gerir ráð fyrir afgangi á hverju einasta ári tímabilsins.

Hallarekstur ríkisins verður stöðvaður strax árið 2027.

Þetta er mikilvægt, því eitt það besta sem stjórnvöld geta gert til þess að stuðla að lægri verðbólgu og lægra vaxtastigi er að passa upp á að fjármál ríkisins séu ekki þensluhvetjandi.

Það kemur ekki til greina að kasta peningum á eftir verðbólgunni eða hverfa aftur til þeirrar efnahagsstjórnar sem færði okkur 10% verðbólgu og 9,25% vexti.

Í staðinn herðum við á aðhaldsstigi ríkisfjármála.

Samkvæmt fjármálaáætlun verður útgjaldavöxtur ríkisins sá langminnsti að raunvirði í mörg ár og langt undir 2% hámarki stöðugleikareglunnar.

Þetta gerum við með því að skera upp herör gegn sóun og óskilvirkni í ríkisrekstri. Við höfum þegar fækkað ríkisstofnunum um 5% frá því að við tókum við stjórnartaumunum en gerum ráð fyrir að þeim fækki um samtals 15% á kjörtímabilinu.

Um leið lokum við skattaglufum og sækjum auknar tekjur til fjármálageirans og af fénýtingu sameiginlegra auðlinda þjóðarinnar. Við göngum hins vegar skemur í gjaldtöku vegna ökutækja heldur en síðasta ríkisstjórn boðaði í sínum fjármálaáætlunum.

Þótt áætlunin sé aðhaldssöm gerir hún ráð fyrir svigrúmi til þjóðþrifaverkefna. Enda erum við ekki bara að reka ríkissjóð heldur líka samfélag.

Þess vegna stóraukum við samgöngufjárfestingar um allt land og styrkjum heilbrigðiskerfið með fjármögnun nýrrar matsdeildar bráðamóttöku Landspítala, styttingu biðlista, eflingu sérnáms í heimilislækningum og stórfelldri fjölgun hjúkrunarrýma.

Háskólastigið verður styrkt, fæðingarorlofskerfið lagfært og betur tekið utan um öryrkja og tekjulægra eldra fólk.

Þetta er forgangsröðun Samfylkingar, Viðreisnar og Flokks fólksins.

Ábyrg ríkisfjármálastefna og kraftmikil velferðarpólitík í einum pakka.

Höfundur er umhverfis-, orku- og loftslagsráðherra.