Lesskilningur, lesblinda og lýð­ræðið

Staða íslenskra drengja þegar kemur að lestrarkunnáttu hefur verið mörgum mikið áhyggjuefni enda hafa með reglulegu millibili birst upplýsingar sem sýna að ástandið er ekki gott. Þessi vandi fær mikla umræðu og fyrirsagnir eru margar hverjar mjög áberandi og harðorðar þegar kemur að lestri drengja, sem verða að geta og vilja lesa sér til gagns til að aðlagast samfélaginu og höndla persónulega hamingju. Fjöldi drengja nær ekki þessu markmiði og uppfylla því miður ekki skilyrði sem þarf fyrir lágmarkshæfni í lestri.

Sérfræðingar, fagfólk í menntun og stjórnmálamenn ræða þennan vanda með reglulegum hætti án þess að séð verði að ítarleg greiningarvinna sé unnin en slík vinna er forsenda þess að skipuleggja það starf sem þarf að ráðast í til að bæta stöðu þessa hóps. Félag lesblindra á Íslandi hefur að eigin frumkvæði ráðist í og kostað rannsóknir enda vanþekking á stöðunni stundum æpandi. Enn stendur Félag lesblindra í slíku átaki og leitar nú til almennings til að styrkja rannsóknir á stöðu fólks með lestrarörðugleika á vinnumarkaði. Atvinnulífið er að ganga í gegnum mikilvægar breytingar. Stafræn umbreyting, sjálfvirkni, flóknar kröfur um skjölun og þörfin fyrir stöðuga endurmenntun setja vaxandi kröfur á alla starfsmenn. Í þessu umhverfi geta óþekktir námsörðugleikar orðið falin hindrun – hindrun sem hefur áhrif á atvinnu, vellíðan og jafnrétti. Það er skoðun Félags lesblindra að það þurfi að fylgjast vel með þessum þáttum ekki síst með hagsmuni drengja í huga.

Ógn við lýðræðið

Það er vitað að færni og hæfni í lestri er nauðsynleg fyrir upplýsingaöflun, menntun, samfélagslega og félagslega velferð og hagsæld allra. Nú eru 10 ár síðan þáverandi menntamálaráðherra, Illugi Gunnarsson, sagði það vera ógn við lýðræðið í landinu að um þriðjungur 15 ára drengja getur ekki lesið sér til gagns. Menntamálaráðherra taldi að þegar svona margir drengir í hverjum árgangi væru í þessari stöðu við lok grunnskóla hefði það heilmikil áhrif á lýðræðið. Geta þessara einstaklinga væri þannig mjög skert þegar kemur að því að móta afstöðu í lýðræðislegri umfjöllun og taka þátt í þjóðmálaumræðunni.

Til að sporna við slæmri stöðu margra drengja var ráðist í átak til að efla lesskilning barna og ungmenna. Ríki, sveitarfélög og foreldrafélög í landinu gerðu með sér samkomulag og lestraráætlun um hvernig ætti að bregðast við þessu. Menntamálastofnun réði til sín teymi af sérfræðingum til að styðja við faglegt starf í skólum þar sem þess væri óskað eftir. Í stuttu máli má segja að margt hafi verið reynt en samt er það svo að 10 árum seinna erum við að miklu leyti í sömu stöðu og sumt hefur versnað, sérstaklega þegar kemur að lestri drengja.

Í alllangan tíma hafa kannanir sýnt að nemendur á Íslandi koma verr út miðað við hin Norðurlöndin. Um leið sýna rannsóknir að drengir séu töluvert lakari en stúlkur í lestrargetu en ástæður fyrir því eru fjölþættar, svo sem að kynjamunur sé í bókstafa- og hljóðakunnáttu í lestri og þá geti félagsleg staða og bakgrunnur verið áhrifaþáttur og afleiðingar meiri en flestir gera sér grein fyrir. Rannsóknir á lesblindu geta svarað mörgum þessum spurningum.

Mörgum sérfræðingum, fagfólki og stjórnmálamönnum í samfélaginu finnst vera nóg komið og vilja aðgerðir til að hjálpa drengjum í vanda með lestur og vilja efla kennslu eða breyta kennsluaðferðum. Nauðsynlegt er fyrir drengi að geta lesið sér til gagns og búa þá undir færni í nútímasamfélaginu sem þarf fyrir upplýsingaöflun. Hafa þarf ólíka nálgun í huga þegar lausna er leitað.

Kostir og gallar snjalltækja

Við hjá Félagi lesblindra bendum gjarnan á að snjalltæki nútímans færi þeim sem búa við lestrarerfiðleika mikil tækifæri og ef rétt sé á málum haldið sé hægt að bæta skólahald og kennslu þeirra sem eigi við lestrarörðugleika að etja með notkun þeirra. Snjalltæki hafa skiljanlega einnig fengið neikvæða athygli vegna þess að ótakmörkuð notkun tekur mikinn tíma og athygli frá ungu fólki, jafnvel er hægt að segja að sumir ánetjist þeim. Við því þarf að bregðast en um leið má ekki loka augum fyrir möguleikum fyrir þá sem eiga erfitt með texta. Því ætti frekar að huga að kenna börnum að umgangast tækin frekar en að banna notkun þeirra. Það er án efa farsælla.

Félag lesblindra á Íslandi berst fyrir hagsmunum lesblindra á Íslandi. Félagið vinnur að fræðslu, stuðningi og réttindabaráttu, auk þess að bjóða upp á námskeið og ráðgjöf og reynir að standa fyrir samfélagslegri vitundarvakningu um stöðu lesblindra, meðal annars með því að styðja við og ýta undir rannsóknir. Félagið er einnig hluti af Samtökum lesblindra á Norðurlöndum og hefur þannig aðgang að reynslu og þekkingu kollega sinna þar.

Höfundur er formaður Félags lesblindra á Íslandi.