Óttinn við að tjá sig og tóm skyn­seminnar

Í núverandi samfélagi er vaxandi ótti við að tjá eigin skoðanir, knúinn áfram af tilhneigingu til að fylgja þeim sem gera hávaða og falla að markaðsráðandi stöðu. Þetta fyrirbæri er einkenni mikils skorts á sanngirni. Óttinn við að tjá skoðanir sínar er ýtt undir meðvitund um hættuna á að vera dæmdur eða jaðarsettur fyrir hugmyndir sínar.

Þetta getur haft keðjuverkandi áhrif (e. snowball effect) þar sem fólk byrjar hatursherferð án þess þó að vita staðreyndir eða leggja hlutlaust mat á stöðuna. Þessi hegðun endurspeglar tilhneigingu til mikillar pólunar og umburðarleysis gagnvart ólíkum skoðunum, sem grefur undan möguleikanum á borgaralegum samræðum án aðgreiningar.

Til að efla menningu virðingar og víðsýni er nauðsynlegt að verja rétt sérhvers einstaklings til að tjá skoðanir sínar án þess að óttast hefndaraðgerðir eða neikvæða dóma, til að hvetja til uppbyggjandi og innihaldsríkrar samræðu innan samfélagsins. Heimurinn er ekki svartur eða hvítur, en það eru margvíslegir litir þar á milli.

Tómið á sanngirni er augljóst í skorti á upplýstri og virðingarfullri umræðu á samfélagmiðlum, þar sem skoðanir eru oft nýttar í pólitískum eða hugmyndafræðilegum tilgangi frekar en að stunda uppbyggilega og innihaldsríka umræðu. Þessi einsleitni hugsunar takmarkar ekki aðeins getu okkar til að hugsa gagnrýnt og sjálfstætt, heldur grefur hún einnig undan kjarna lýðræðis og borgaralegrar sambúðar.

Til að rjúfa þennan hring samkennslu og einsleitni verðum við að læra að meta fjölbreytileika sjónarmiða og verja rétt sérhvers einstaklings til að tjá skoðanir sínar án þess að óttast hefndaraðgerðir eða neikvæða dóma.

Einungis þannig getum við gert okkur vonir um að fylla upp í tómarúm skynseminnar og stuðla að auknu samfélagi fyrir alla og opna fyrir samræður þar sem skoðanir eru metnar út frá réttmæti þeirra og samræmi, frekar en eftir vinsældum eða samræmi við markaðsráðandi stöður.

Höfundur er skáld, rithöfundur og þýðandi.