Eru hjúkrunar­heimili bið­salur eða heimili?

Dapurlegur þáttur Kveiks var á dagskrá ríkissjónvarpsins í fyrrakvöld, umfjöllunarefnið var lyfjanotkun á hjúkrunarheimilum í Reykjavík. Ég var búin að sjá auglýsingu þáttarins dagana á undan og var því að einhverju leyti undirbúin fyrir það sem koma skyldi en viðurkenni að ég var jafnframt kvíðin fyrir því sem kynni að koma fram í þættinum. Ég vil áður en lengra er haldið taka það fram að flestir þeir sem veljast til starfa á hjúkrunarheimilum eru án efa góðar og vel meinandi manneskjur enda er það lágmarkskrafa sem við getum gert til fólks sem vinnur með fólk.

Síðstliðin sex ár hef ég verið aðstandandi íbúa á hjúkrunarheimili og tel mig því hafa nokkra innsýn inn í starfsemi slíkrar stofnunar. Veruleikinn sem blasti við í Kveik kom mér því ekki í opna skjöldu. Í gegnum árin hef ég orðið vitni að mörgu varðandi starfshætti og aðbúnað íbúa á hjúkrunarheimilum sem hafa valdið mér töluverðu hugarangri og vakið mig til umhugsunar um hvort ekki sé hægt að gera betur, vanda sig meira, sýna meiri metnað í starfseminni. Margt af starfsfólkinu leggur sig fram í krefjandi starfsumhverfi en samt blasa við alvarlegir og kerfislægir vankantar sem bitna á einum viðkvæmasta hópi samfélagsins, eldra fólki sem býr mikið til við skerta getu til að gæta eigin hagsmuna og er upp á aðra komið með athafnir daglegs lífs.

Á þessum tíma hef ég kynnst mörgum merkilegum einstaklingum sem eiga að baki heilt líf af sigrum og sorgum, en búa nú við vanmátt. Því miður hef ég sömuleiðis allt of oft orðið vitni að skorti á fagmennsku starfsfólks, manneklu, tímaleysi, sinnuleysi, skorti á samskiptum og skorti á öryggiseftirlit svo eitthvað sé nefnt og allt þetta skilur vistmenn eftir í viðkvæmri og jafnvel hættulegri stöðu andlega og líkamlega. Ég hef upplifað skort á samfellu í umönnun, upplýsingaskort á milli yfirmanna og undirmanna og séð ráðþrota aðstandendur sem taka að sér hlutverk sem þeir hafa jafnvel ekki færni né kunnáttu til en sjá sér ekki annað fært til að tryggja að fylgst sé með heilsufari, lyfjagjöf, hreinlæti og öryggi þeirra nánustu.

Sömuleiðis finnst mér oft hafa vantað upp á skilning á þörfum eða vilja íbúa og að óskir þeirra séu virtar. Meðferð á persónulegum eignum og hjálpartækjum íbúa er ábótavant að mínu mati, hlutir skemmast s.s. í þvotti og týnast á heimilunum. Dæmi eru um að sama manneskja hafi þurft á nokkra ára tímabili að kaupa þrenn heyrnartæki vegna þess að verklagi um geymslu yfir nóttina var ekki fylgt eftir. Ég hef orðið vitni að því ítrekað að íbúar séu látnir bíða alltof lengi eftir aðstoð við að komast á salerni eða að beiðni þar um sé jafnvel ekki sinnt. Síðast en ekki síst hef ég sett spurningamerki við lyfjagjafir þar sem augljóslega hefði mátt fara aðrar leiðir s.s. með samtalsmeðferðum, hreyfingu og útveru eins og kom fram í þætti Kveiks.

Íbúar á hjúkrunarheimilum eiga rétt á því að þörfum þeirra sé mætt af virðingu, að öryggi þeirra sé tryggt sem best öllum stundum og að þeir upplifi hlýhug, samkennd og samveru svo að þeir geti lifað hvern dag með reisn. Það er verið að bregðast eldra fólkinu okkar á hverjum einasta degi. Það er þörf á allsherjar vitundarvakningu þar sem áherslan færist frá því sem hentar stofnunni, yfirmönnunum og vaktaplaninu yfir í að snúast um raunverulegar þarfir og lífsgæði íbúanna. Eldra fólkið okkar á svo miklu betra skilið. Það er ekki nóg að byggja hjúkrunarheimili heldur þarf að gera heildstæða stefnumótun um hvernig við mætum fólki á þessu viðkvæma ævistigi og hvernig við viljum búa þeim sem áhyggjulausasta ævikvöldið. Gleymum því ekki að einn daginn verðum við í þessum sporum.

Höfundur er grunnskólakennari og aðstandandi íbúa á hjúkrunarheimili.