Ein­mana­leikinn tekur sér ekki helgar­frí

Í Staðarbergi 6 í Hafnarfirði er Lækur, athvarf fyrir fólk sem glímir meðal annars við geðrænar áskoranir, félagslega einangrun og skerta virkni. Einangrun getur haft alvarleg áhrif á bæði andlega og líkamlega heilsu og oft aukið geðrænar áskoranir. Eitt af mikilvægustu hlutverkum Lækjar er að rjúfa þessa einangrun með því að skapa öruggan og heimilislegan vettvang þar sem fólk getur komið á eigin forsendum, átt samskipti við aðra, tekið þátt í fjölbreyttri starfsemi og einfaldlega verið hluti af samfélagi. Með reglulegum samskiptum, stuðningi jafningja og þátttöku í daglegu lífi eykst oft sjálfstraust, virkni og lífsgæði þeirra sem sækja starfsemina.

Það kann að hljóma einfalt. Að hafa stað til að fara á, að hitta annað fólk, að setjast niður yfir mat eða kaffibolla, að spjalla, spila, skapa eða bara vera innan um aðra. En fyrir einstakling sem hefur dregið sig í hlé frá samfélaginu eða glímir geðrænar áskoranir getur þetta skipt gríðarlega miklu máli.

Lækur hefur starfað um árabil en Hafnarfjarðarbær tók alfarið við rekstrinum árið 2018. Haustið 2020 flutti starfsemin í núverandi húsnæði að Staðarbergi 6. Flutningurinn skipti miklu máli. Húsnæðið er stærra, hentugra og aðgengilegra og hefur starfsemin eflst eftir flutninga.

Þegar föstudagurinn verður langur

Á síðasta fundi fjölskylduráðs þann 15. september. sl. lagði fulltrúi Framsóknar fram tillögu um að hefja reglulega helgaropnun Lækjar. Tillagan gerir ráð fyrir að opið verði um helgar frá kl. 10:30 til 14:30. Fjölskylduráð samþykkti að vísa tillögunni í fjárhagsáætlunarvinnu fyrir árið 2027. Þar munum við í Framsókn fylgja tillögunni eftir og við bindum vonir við það að hún verði samþykkt.

Geðrænar áskoranir taka sér ekki frí þegar vinnuvikunni lýkur síðdegis á föstudegi. Þörfin fyrir mannleg samskipti, öryggi, rútínu og stað til að leita á hverfur ekki um helgar.

Fyrir marga eru helgarnar kærkomið frí frá annríki vikunnar. Tími með fjölskyldu og vinum, matarboð, íþróttir, afmæli eða notaleg stund heima. En þannig eru helgarnar ekki fyrir alla.

Fyrir einstakling sem býr einn, hefur takmarkað félagslegt tengslanet og litla daglega virkni geta helgarnar verið erfiðar. Þegar önnur þjónusta minnkar, hefðbundin dagskrá stöðvast og rútínan rofnar verður einmannaleiki og einangrun oft meira áberandi. Klukkustundirnar verða lengri og dagarnir þyngri.

Það er einmitt við þessar aðstæður sem starfsemi eins og Lækur getur skipt sköpum. Með því að bjóða upp á öruggan samverustað, félagsleg samskipti og innihaldsríka dagskrá stuðlar starfsemin að aukinni virkni, bættri líðan og dregur úr félagslegri einangrun þeirra sem mest þurfa á henni að halda.

Stundum er stærsta skref dagsins að fara út úr húsi

Við tölum gjarnan um virkni eins og hún þurfi alltaf að vera stór og sýnileg. Að fara í vinnu, líkamsrækt, nám eða skipulagða dagskrá. En fyrir fólk sem glímir við félagslega einangrun eða geðrænan vanda getur árangur dagsins verið allt annars eðlis. Stundum er sigurinn einfaldlega sá að fara á fætur og klæða sig. Opna útidyrnar og fara út úr húsi og inn á stað þar sem tekið er vel á móti manni án þess að maður þurfi að útskýra sig sérstaklega.

Það er ein af sérstöðum Lækjar. Fólk getur komið á eigin forsendum án sérstakrar skráningar og án þess að boða komu sína. Þar má taka þátt eftir eigin getu. Fyrir suma þýðir það að vera virkir þátttakendur í dagskránni. Fyrir aðra getur verið nóg að sitja með öðrum í smástund og finna að þeir tilheyra. Einmitt þar liggur eitt mikilvægasta hlutverk Lækjar. Með því að bjóða upp á aðgengilegan, öruggan og fordómalausan vettvang hjálpar starfsemin fólki að rjúfa félagslega einangrun, mynda tengsl og byggja upp tilfinningu fyrir samfélagi og tilheyra. Fyrir marga er það að mæta reglulega í Læk fyrsta skrefið í átt að aukinni virkni, bættri líðan og sterkari þátttöku í samfélaginu.

Að jafnaði sækir fjöldi fólks Læk á hverjum degi. Fyrir suma er Lækur ein helsta reglulega virkni dagsins og jafnvel einn mikilvægasti félagslegi þáttur hvers dags.

Þess vegna skiptir máli að horfa ekki eingöngu á þjónustuna út frá hefðbundnum opnunartíma heldur út frá lífi fólksins sem þurfa á þjónustunni að halda.

Að grípa fyrr inn í

Helgaropnun snýst ekki eingöngu um að bæta við opnunartímum. Hún snýst um samfellu, forvarnir og að grípa fólk áður en vandinn verður meiri.

Langvarandi einangrun getur haft mikil áhrif á líðan fólks. Þegar einstaklingur missir tengsl, rútínu og virkni geta vandamálin vaxið og síðar kallað á meiri og umfangsmeiri þjónustu.

Við eigum því ekki alltaf að horfa á félagslega þjónustu eingöngu sem kostnað. Við þurfum líka að spyrja hvað gerist ef þjónustan er ekki til staðar.

Lækur byggir á einfaldri en mikilvægri hugmynd. Að skapa stað þar sem fólk finnur öryggi, félagsskap, virkni og tilfinningu fyrir því að tilheyra. Um leið gegnir starfsemin mikilvægu hlutverki í að rjúfa félagslega einangrun og styrkja félagsleg tengsl þeirra sem annars gætu staðið utan samfélagsins. Það skiptir máli alla daga vikunnar.

Einmanaleikinn tekur sér ekki helgarfrí. Samfélagið okkar á þess vegna að vera tilbúið að mæta fólki, líka um helgar.

Jóhanna er fulltrúi Framsóknar í fjölskylduráði og Valdimar er bæjarfulltrúi Framsóknar í Hafnarfirði.