Hver verndar velferð barna þegar náttúran blandar kynjunum? Jón Þór Ólafsson skrifar 26. september 2026 08:01 Móðir náttúra ákveður kyn og blöndu þeirra með fjölbreyttum hætti. Allt frá genum, kynkyrtlum, kynhormónum og næmni kynfruma fyrir þeim. Þetta er allt saman saman erða- og líffræði 101 - og þá eru ótalin upplifun fólks af sínu kyni sem vísindin sýna okkur að getur líka haft líffræðilegar rætur. Hverjum er ekki sama spyrja sumir? Greinilega sumum - því það þýðir breytingar að samþykkja að náttúran skapaði mannskepnuna öðruvísi en mannskepnan skapaði sitt samfélag - og það er óþægilegt fyrir suma. En við höfum gert það milljón sinnum í sögu okkar sem mannkyn: Að stunda kynlíf utan hjónabands fylgdi dauðadómur. Skilnaður var lengi vel ólöglegur. Og öll kynhneigð önnur en gagnkynhneigð var greind sem geðröskun. Okkur er að takast þetta líka núna með aukinni vernda á velferð intersex og trans barna - og núna eins og áður þá eru mannúð, vísindi og málefnalegt samtal leiðin framhjá fordómum og til að róa hræðsluna sem fóðrar þá. Til að vernda börn þá þurfum við fullorðna fólkið að vanda okkur. Lög um kynrænt sjálfræði sem voru samþykkt 2019 með öllum greiddum atkvæðum á Alþingi, bönnuðu loksins „óafturkræf læknisfræðileg inngrip“ á börnum, þar til að þau hafa aldur og þroska til að koma að þeirri ákvörðun. Lögin þýða aðekkert barn, enginn undir átján ára aldri, fer í kynleiðréttingaraðgerð hér á landi. Og sjálfræðið til að koma að ákvörðunum um hormóna breytingar á eigin líkama fá aðeins 16 ára börn og eldri, og þá aðeins eftir ítarlega upplýsingagjöf um mögulegar afleiðingar, samráð við foreldra og að teymi heilbrigðisstarfsfólks sé sammála að það sé barninu fyrir bestu. Lögin voru vandlega unnin í samræmi við teymi heilbrigðisstarfsfólks sem segir: „Börnum skal tryggð í lögum sú vernd og umönnun sem velferð þeirra krefst.“ Og lögin voru unnin í samráði við og með stuðningi frá Umboðsmanni Barna, Barnaverndarstofu og Barnaheill, frá Landlækni og Barna- og unglingageðdeild Landspítalans, frá réttindasamtökum Intersex, Trans og Heildarsamtökum hinsegin fólks, ásamt Prestastefnu Þjóðkirkjunnar og Siðfræðistofnun Háskóla Íslands. Þau sem hafa hér á landi tileinkað líf sitt til að vernda réttindi barna, sálfræðilega líðan þeirra og líkamlega heilsu eru samstíga hinsegin samfélaginu, sálfræðingum, siðfræðingum og prestum, að lögin séu mikil réttarbót fyrir velferð intersex og trans barna. Börn eiga því skilið að þingmenn sem telja sig vita betur um: ‘heilsu þeirra og velferð’ - en þau sjálf með foreldrum sínum og heilbrigðisstarfsfólki í samræmi við gildandi lög - að þeir að lágmarki vandi sig í umræðu sem varðar: ‘heilsu þeirra og velferð.’ Og börn eiga það líka skilið að þessir þingmenn leggi það þá á sig að kynna sér nýju lögin - til að leggja svo fram vandaðar og vel rökstuddar breytingar á þeim - ef þeim er alvara um að lögin verndi ekki nógu vel velferð þeirra. Og börnin okkar eiga það svo sannarlega skilið að við fullorðna fólkið minnum hvert annað á að vanda umræðuna þegar það kemur að velferð þeirra. - Um það getum við flest verið samstíga. Höfundur er fyrrum Alþingismaður. Viltu birta grein á Vísi? Kynntu þér reglur ritstjórnar um skoðanagreinar. Senda grein Jón Þór Ólafsson Mest lesið Saklaus uns Diljá ákveður annað Íris Erlingsdóttir Skoðun Hvar eru gögnin að baki ákvörðuninni? Gréta María Grétarsdóttir Skoðun Heimskuleg leigubremsa eða heimskulegir hagfræðingar? Stefán Ólafsson Skoðun SÁÁ í uppnámi – Mín sýn sem aðstandandi Harpa Hildiberg Böðvarsdóttir Skoðun Er einkavæðingin hættulegri en gervigreindin? Kristján Logason Skoðun Hver fær reikninginn? Ingibjörg Isaksen Skoðun Styrkleikar barna og ungmenna – grunnur að betri líðan og námsárangri Steinn Jóhannsson Skoðun „Samningsfrelsi“ braskara eða leigubremsa? Jón Ferdínand Estherarson Skoðun Þegar kjarabarátta kennara bitnar á börnunum Sigvaldi Egill Lárusson Skoðun Til varnar tjáningarfrelsi Hallmundur Albertsson Skoðun Skoðun Skoðun Grein sálfræðings um að læra að opna sig Dávur í Dali skrifar Skoðun Seðlabankastjóri kominn í bakkgírinn Sigurjón Þórðarson skrifar Skoðun Heimskuleg leigubremsa eða heimskulegir hagfræðingar? Stefán Ólafsson skrifar Skoðun Gervigreindin sparar tíma og peninga Karl Steinar Óskarsson skrifar Skoðun Við segjum STOPP - verjum Seyðisfjörð og náttúru Íslands Benedikta Guðrún Svavarsdóttir skrifar Skoðun Landsvirkjun ætti að fjárfesta í íslensku reikniafli Sigvaldi Einarsson skrifar Skoðun Hvar lendir sleggjan næst? Þorgrímur Sigmundsson skrifar Skoðun Gaur! Vertu töffari! Sveinn Waage skrifar Skoðun Mjög góður árangur fyrirbyggjandi ónæmisaðgerða gegn RSV hjá ungum börnum Valtýr Stefánsson Thors skrifar Skoðun Hver fær reikninginn? Ingibjörg Isaksen skrifar Skoðun Styrkleikar barna og ungmenna – grunnur að betri líðan og námsárangri Steinn Jóhannsson skrifar Skoðun Hvar eru gögnin að baki ákvörðuninni? Gréta María Grétarsdóttir skrifar Skoðun Er einkavæðingin hættulegri en gervigreindin? Kristján Logason skrifar Skoðun Saklaus uns Diljá ákveður annað Íris Erlingsdóttir skrifar Skoðun Sameining lögregluumdæma – Tækifæri fyrir Búðardal Guðbrandur Tumi Gíslason skrifar Skoðun „Samningsfrelsi“ braskara eða leigubremsa? Jón Ferdínand Estherarson skrifar Skoðun Einkunnakerfi í öngstræti Jón Pétur Zimsen skrifar Skoðun Ekki einu sinni Margrét Einarsdóttir getur fullyrt það Erna Bjarnadóttir skrifar Skoðun Ég gerði tilraun til lýðræðislegrar uppreisnar í VG Hlynur Már Ragnheiðarson skrifar Skoðun Til varnar tjáningarfrelsi Hallmundur Albertsson skrifar Skoðun Hefur þú áhuga á námsárangri og líðan barna í Garðabæ? Almar Guðmundsson,Margrét Bjarnadóttir skrifar Skoðun Við getum í rauninni ekki tapað Hjörtur J. Guðmundsson skrifar Skoðun SÁÁ í uppnámi – Mín sýn sem aðstandandi Harpa Hildiberg Böðvarsdóttir skrifar Skoðun Skaðaminnkun í sautján ár – og þörfin enn mikil Sóley Kristín Guðbjartsdóttir skrifar Skoðun Verður Grensásvegur hjarta tónlistar í Reykjavík? Magnea Gná Jóhannsdóttir skrifar Skoðun Þegar kerfið verður hluti af vandanum Arna Hrönn Aradóttir ,Sigríður Arndís Jóhannsdóttir skrifar Skoðun Aðför að ferðaþjónustunni Helgi Kjartansson skrifar Skoðun Farsæld barna verður ekki tryggð án fjármagns Jóhanna Erla Guðjónsdóttir skrifar Skoðun Endurhæfum Reykjalund - Þakkir frá stjórn Hollvina Reykjalundar Júlíus Þór Jónsson,Bárður H. Tryggvason,Erna Arnardóttir,Kolbrún Þorsteinsdóttir,Örn Kjærnested skrifar Skoðun Af hverju er efnahagur Íslands veikur? – Hvað getum við lært af Dönum? Þorvaldur Ingi Jónsson skrifar Sjá meira
Móðir náttúra ákveður kyn og blöndu þeirra með fjölbreyttum hætti. Allt frá genum, kynkyrtlum, kynhormónum og næmni kynfruma fyrir þeim. Þetta er allt saman saman erða- og líffræði 101 - og þá eru ótalin upplifun fólks af sínu kyni sem vísindin sýna okkur að getur líka haft líffræðilegar rætur. Hverjum er ekki sama spyrja sumir? Greinilega sumum - því það þýðir breytingar að samþykkja að náttúran skapaði mannskepnuna öðruvísi en mannskepnan skapaði sitt samfélag - og það er óþægilegt fyrir suma. En við höfum gert það milljón sinnum í sögu okkar sem mannkyn: Að stunda kynlíf utan hjónabands fylgdi dauðadómur. Skilnaður var lengi vel ólöglegur. Og öll kynhneigð önnur en gagnkynhneigð var greind sem geðröskun. Okkur er að takast þetta líka núna með aukinni vernda á velferð intersex og trans barna - og núna eins og áður þá eru mannúð, vísindi og málefnalegt samtal leiðin framhjá fordómum og til að róa hræðsluna sem fóðrar þá. Til að vernda börn þá þurfum við fullorðna fólkið að vanda okkur. Lög um kynrænt sjálfræði sem voru samþykkt 2019 með öllum greiddum atkvæðum á Alþingi, bönnuðu loksins „óafturkræf læknisfræðileg inngrip“ á börnum, þar til að þau hafa aldur og þroska til að koma að þeirri ákvörðun. Lögin þýða aðekkert barn, enginn undir átján ára aldri, fer í kynleiðréttingaraðgerð hér á landi. Og sjálfræðið til að koma að ákvörðunum um hormóna breytingar á eigin líkama fá aðeins 16 ára börn og eldri, og þá aðeins eftir ítarlega upplýsingagjöf um mögulegar afleiðingar, samráð við foreldra og að teymi heilbrigðisstarfsfólks sé sammála að það sé barninu fyrir bestu. Lögin voru vandlega unnin í samræmi við teymi heilbrigðisstarfsfólks sem segir: „Börnum skal tryggð í lögum sú vernd og umönnun sem velferð þeirra krefst.“ Og lögin voru unnin í samráði við og með stuðningi frá Umboðsmanni Barna, Barnaverndarstofu og Barnaheill, frá Landlækni og Barna- og unglingageðdeild Landspítalans, frá réttindasamtökum Intersex, Trans og Heildarsamtökum hinsegin fólks, ásamt Prestastefnu Þjóðkirkjunnar og Siðfræðistofnun Háskóla Íslands. Þau sem hafa hér á landi tileinkað líf sitt til að vernda réttindi barna, sálfræðilega líðan þeirra og líkamlega heilsu eru samstíga hinsegin samfélaginu, sálfræðingum, siðfræðingum og prestum, að lögin séu mikil réttarbót fyrir velferð intersex og trans barna. Börn eiga því skilið að þingmenn sem telja sig vita betur um: ‘heilsu þeirra og velferð’ - en þau sjálf með foreldrum sínum og heilbrigðisstarfsfólki í samræmi við gildandi lög - að þeir að lágmarki vandi sig í umræðu sem varðar: ‘heilsu þeirra og velferð.’ Og börn eiga það líka skilið að þessir þingmenn leggi það þá á sig að kynna sér nýju lögin - til að leggja svo fram vandaðar og vel rökstuddar breytingar á þeim - ef þeim er alvara um að lögin verndi ekki nógu vel velferð þeirra. Og börnin okkar eiga það svo sannarlega skilið að við fullorðna fólkið minnum hvert annað á að vanda umræðuna þegar það kemur að velferð þeirra. - Um það getum við flest verið samstíga. Höfundur er fyrrum Alþingismaður.
Skoðun Við segjum STOPP - verjum Seyðisfjörð og náttúru Íslands Benedikta Guðrún Svavarsdóttir skrifar
Skoðun Mjög góður árangur fyrirbyggjandi ónæmisaðgerða gegn RSV hjá ungum börnum Valtýr Stefánsson Thors skrifar
Skoðun Styrkleikar barna og ungmenna – grunnur að betri líðan og námsárangri Steinn Jóhannsson skrifar
Skoðun Hefur þú áhuga á námsárangri og líðan barna í Garðabæ? Almar Guðmundsson,Margrét Bjarnadóttir skrifar
Skoðun Þegar kerfið verður hluti af vandanum Arna Hrönn Aradóttir ,Sigríður Arndís Jóhannsdóttir skrifar
Skoðun Endurhæfum Reykjalund - Þakkir frá stjórn Hollvina Reykjalundar Júlíus Þór Jónsson,Bárður H. Tryggvason,Erna Arnardóttir,Kolbrún Þorsteinsdóttir,Örn Kjærnested skrifar
Skoðun Af hverju er efnahagur Íslands veikur? – Hvað getum við lært af Dönum? Þorvaldur Ingi Jónsson skrifar