Staf­rænt heil­brigðis­kerfið byggt á skil­virkni

Viðtal á Sprengisandi 15. mars síðastliðinn vakti mig til umhugsunar. Þar ræddu þeir Tryggvi Þorgeirsson, læknir og stofnandi Sidekick Health, og Davíð Ottó Arnar, yfirlæknir á Landspítala, um stöðu heilbrigðiskerfisins og þau tækifæri sem felast í stafrænni þróun. Það sem situr eftir við hlustun á viðtalið við þá er einföld en óþægileg staðreynd: Heilbrigðiskerfið okkar er ekki hannað til að hámarka skilvirkni og að bæta þjónustuna.

Nú er hvati kerfisins ekki að gera meira fyrir minna, heldur þvert á móti. Ef þjónustuaðili sinnir fleiri sjúklingum á dag, minnka tekjurnar í mörgum tilfellum. Ef tekist er á við að einfalda ferla eða færa þjónustu yfir í stafrænar lausnir, skilar það sér ekki sjálfkrafa í sparnaði heldur oft minni fjármögnun, sem er kerfislægt vandamál. Á sama tíma stendur kerfið frammi fyrir þremur stórum áskorunum: i) mönnunarvanda, ii) ört vaxandi fjölda aldraðra og iii) sífellt meiri fjárþörf. Það er því ljóst að við getum ekki leyst framtíðarvandann með auknu fjármagni einu saman. Við þurfum að hugsa í lausnum og teikna kerfið upp á nýtt.

Stafræn heilbrigðisþjónusta mun án efa skipta sköpum og vera lykilatriði í því að bæta þjónustu til lengri tíma. Árið 2018 lýstu íslensk stjórnvöld því yfir að auka ætti hlutdeild fjarlækninga í heilbrigðisþjónustu til ársins 2030, meðal annars til að bæta aðgengi íbúa á landsbyggðinni að sérfræðiþjónustu. En þrátt fyrir skýr markmið þar um er raunveruleikinn sá að fjarlækningar eru enn nánast óplægður akur hér á landi. Það er sérstaklega sláandi í ljósi þess að reynslan, bæði hér heima og erlendis, sýnir að stafrænar lausnir virka. Þær geta stytt biðtíma, bætt eftirfylgd og aukið þátttöku sjúklinga í eigin meðferð.

Biðlistar valda ekki eingöngu óþægindum, þeir eru kostnaðurvaldur. Þeir tefja greiningu, auka líkur á alvarlegri veikindum og leiða til dýrari meðferða síðar. Með því að færa einfaldari erindi yfir í stafrænt form má losa um tíma sérfræðinga og beina sjúklingum fyrr á rétta braut, þjónusta þá hraðar og koma þeim sem mest þurfa á sérfræðiþjónustu að halda strax að. Það er skynsamleg forgangsröðun. Bæði fyrir sjúklinga og fyrir heilbrigðiskerfið. Forsenda þess að koma upp sklivirkri stafrænni heilbrigðisþjónustu er að virkja réttu hvatana til breytinga. Nýtt kerfi þarf að umbuna en ekki refsa fyrir skilvirkni, nýsköpun og árangur. Stafræn heilbrigðisþjónusta á ekki að snúast um að gera meira með auknum tilkostnaði, heldur hversu vel það er gert með sem skilvirkustum á sem hagkvæmasta máta. Nýtum okkur tæknina og innleiðum lausnir, sem þjónusta fleiri, hraðar og betur.

Höfundur er framkvæmdastjóri.