Að ganga út eða ganga inn

Í gær sá ég frétt frá allsherjarþingi Sameinuðu þjóðanna sem sat í mér.

Tugir sendifulltrúa gengu úr salnum þegar Benjamín Netanjahú, forsætisráðherra Ísraels, steig í pontu. Sumir bauluðu, og Netanjahú svaraði með hörðum orðum og kallaði þá sem gengu út „siðlausa heigla“.

Ég ætla ekki að taka hér afstöðu til Netanjahús, Ísraels, Palestínu eða þeirra hræðilegu átaka sem hafa átt sér stað fyrir botni Miðjarðarhafs. Útganga er líka skilaboð, og fólk hefur fullan rétt til að senda þau. En skilaboð sem enginn er viðstaddur til að heyra breyta sjaldan miklu.

Þess vegna velti ég fyrir mér annarri spurningu: Hvað gerist þegar við erum ekki lengur tilbúin að hlusta hvert á annað?

Sameinuðu þjóðirnar voru ekki stofnaðar vegna þess að ríki heims væru sammála, heldur vegna þess að þau eru ósammála. Mannkynið hafði lært með skelfilegasta mögulega hætti hvað gerist þegar samtalið bregst. Tilgangurinn var að búa til stað þar sem andstæðingar gætu setið í sama sal, tekist á með orðum og forðast vopn.

Eftir nokkra daga stíg ég upp í flugvél á leið til Nýju-Delí og tek þátt í EFTA–India Prosperity Summit ásamt fulltrúum frá Íslandi og öðrum EFTA-ríkjum. Þar mun fólk úr stjórnmálum, stjórnsýslu og atvinnulífi frá Evrópu og Indlandi ræða viðskipti, fjárfestingar, tækni og samstarf til framtíðar.

Ég sé því tvær ólíkar myndir af alþjóðasamskiptum þessa dagana.

Í annarri ganga menn út. Í hinni ganga menn inn.

Það sem almenningur sér ekki

Ég skal viðurkenna að lengi vel hugsaði ég ekki mikið um utanríkismál. Þegar maður byggir fyrirtæki frá grunni hugsar maður um viðskiptavini, vöruna, starfsfólkið og fjármögnunina. Sendiráð, viðskiptasendinefndir og alþjóðasamningar virtust tilheyra öðrum heimi.

En eftir því sem verkefni mín hafa orðið alþjóðlegri hef ég áttað mig á einu:

Stór hluti utanríkismála er í raun atvinnulíf í vinnufötunum sínum.

Almenningur sér ráðherrana, handaböndin og fánana. Það sem sést síður er vinnan á bak við tjöldin. Sendiráð opna dyr, viðskiptafulltrúar tengja saman rétta fólkið og embættismenn hjálpa fyrirtækjum að rata um regluverk. Tengsl sem hafa verið byggð upp árum saman verða til þess að símtali er svarað, fundur fæst og samtal hefst.

Sú vinna kemst sjaldan í fyrirsagnir en getur skipt sköpum.

Stundum byrjar þetta úti á gangstétt

Ég fékk áminningu um þetta í Chicago fyrr á árinu. Ég var á Midwinter-tannlæknaráðstefnunni, fór út að reykja og kynntist forstjóra Alliage International.

Við stóðum tveir fyrir utan ráðstefnuhöllina og fórum að tala saman. Þar var engin dagskrá, enginn bókaður fundur og engin PowerPoint-kynning.

Ég sagði honum frá Oraxs. Hann sagði mér frá Alliage, alþjóðlegu fyrirtæki á sviði tannlæknatækja og myndgreiningar. Síðan komu fundirnir og tæknilegu samtölin um hvernig Oraxs gæti tengst lausnum Alliage og PreXion. Við fórum að skoða sameiginleg verkefni í Bandaríkjunum og á Norðurlöndum, og síðar bauð Alliage okkur til San Jose í Kaliforníu til að vinna áfram að samþættingunni.

Nú, nokkrum mánuðum síðar, verður Alliage með okkur í Indlandi, þar sem sölustjóri fyrirtækisins skoðar með okkur möguleg verkefni á indverska markaðnum.

Því á endanum eru það ekki fyrirtæki eða ríki sem tala saman.

Það er fólk.

Samningurinn er jarðvegurinn, fólkið þarf að mæta

EFTA-ríkin, Ísland, Noregur, Sviss og Liechtenstein, gerðu viðskipta- og efnahagssamstarfssamning við Indland sem tók gildi fyrir ári. Samningurinn einn og sér selur enga vöru og stofnar ekkert samstarf. En hann býr til jarðveginn þar sem hlutirnir geta gerst.

Síðan þarf fólk að mæta.

Ég fer til Indlands með þau fyrirtæki sem ég er að byggja. En ég fer líka sem Íslendingur, og hinum megin á hnettinum verður mjög skýrt hvað það þýðir.

Við erum um 400 þúsund manns á eyju í Norður-Atlantshafi. Við munum aldrei keppa við Bandaríkin í stærð hagkerfisins eða Indland í mannfjölda. Sem betur fer þurfum við þess ekki. Styrkur Íslands liggur í trausti, tengslum og stuttum boðleiðum, og við njótum almennt góðs orðspors úti í heimi.

Á tímum vaxandi tortryggni er freistandi að segja að hvert land eigi bara að hugsa um sjálft sig. Fyrir litla þjóð er það hættuleg hugsun. Við höfum dafnað þegar við höfum tengst umheiminum, í sjávarútvegi, ferðaþjónustu, orku, vísindum, menningu og tækni.

Við höfum aldrei verið stór.

Við höfum hins vegar verið tengd.

Að hlusta er ekki það sama og að samþykkja

Stundum virðist það eitt að hlusta á manneskju vera túlkað sem stuðningur við hana. Það er hættuleg þróun.

Að hlusta er ekki að samþykkja. Að tala saman er ekki að gefa eftir. Oft er það einmitt forsenda þess að hægt sé að leysa ágreining.

Í viðskiptum lærir maður þetta fljótt. Þú semur ekki við manneskju sem þú neitar að hlusta á, og þú leysir engin vandamál með því að tala eingöngu við þá sem eru sammála þér.

Það sama hlýtur að gilda um ríki.

Frá Ólympíuleikunum til Eurovision

Við sjáum sömu hugsun á öðrum vettvangi. Á Ólympíuleikunum ganga þjóðir heims inn á sama völl, og í Eurovision stígur fólk frá ólíkum löndum upp á sama svið.

Auðvitað fylgja þar deilur og pólitík, stundum harðar. En samt gerist eitthvað mikilvægt: Fólk hittist, keppir, fagnar og kynnist. Stundum uppgötvar það að manneskjan hinum megin við landamærin er ekki eins ólík því sjálfu og það hélt.

Kannski er barnalegt að halda að vinátta ein og sér geti stöðvað stríð. En það er enn barnalegra að halda að friður verði til án samskipta.

Byrjum samtalið

Þegar ég hugsa aftur um myndirnar frá New York hugsa ég ekki fyrst um hver hafði rétt fyrir sér. Ég hugsa um salinn, borðin og hljóðnemana, allar þjóðirnar sem voru komnar saman á einum stað.

Kerfið er seinlegt og ófullkomið. En valkosturinn við ófullkomið samtal er ekki fullkomið samtal.

Hann er ekkert samtal.

Eftir nokkra daga sit ég í Nýju-Delí með fólki frá löndum sem eru mjög ólík Íslandi. Við verðum eflaust ósammála um margt.

En við mætum. Við tökum í hendur, hlustum og reynum að finna það sem við getum gert saman. Og einhvers staðar í hópnum verða kannski tveir einstaklingar sem hittast fyrir tilviljun og vita ekki enn að samtalið á eftir að breyta einhverju. Alveg eins og gerðist á gangstéttinni í Chicago.

Besta leiðin sem mannkynið hefur fundið til að byggja frið er ekki að ganga út úr salnum.

Hún er að ganga inn, setjast niður og hlusta.

Höfundur er stofnandi tæknifyrirtækja víða um heim.