„Hverjir tala við mömmu mína?“

Niðurstöður nýjustu PISA-rannsóknarinnar sýna að einungis 28 prósent nemenda af erlendum uppruna í íslenskum skólum búa yfir grunnhæfni í lesskilningi.

Samhæfingarstjóra MEMM verkefnisins hjá Miðstöð menntunar- og skólaþjónustu segir niðurstöðurnar hafi ekki endilega komið á óvart.

„Ekki okkur sem höfum verið í þessum málaflokki mjög lengi. Þetta samræmist öðrum niðurstöðum og öðrum könnunum sem hafa verið gerðar, íslenska æskulýðsrannsóknin til dæmis. Við myndum mjög gjarnan vilja að þetta væri öðruvísi en það hefur verið lengi vitað að það þurfi að taka mjög vel utan um þennan málaflokk,“ segir Fríða Bjarney Jónsdóttir sem er verkefnastjóri MEMM-verkefnisins hjá MMS.

Fríða nefnir menntun kennara sem eitt dæmi þar sem hægt sé að gera betur og segir að kennarar þurfi að geta sérhæft sig í því að kenna íslensku sem annað tungumál.

„Ég held að það sé alveg óhætt að segja að það hafi mátt gera betur á öllum stigum og þá þurfum við bæði að horfa til stuðnings við sveitarfélög og skóla. Það þarf að vera til námsefni fyrir kennara, það þarf að vera til kennaramenntun fyrir kennara sem eru að kenna fjölbreyttum barnahópum og nemendahópum á öllum skólastigum,“ segir Fríða og bætir við að þó auðvitað þurfi meira fjármagn þurfi líka að nýta það fjármagn sem sé til betur.

„Það þarf líka að tryggja að kennarar geti gengið að starfsþróun, fræðslu og ráðgjöf alveg stöðugt. Það eru sveitarfélög sem hafa sinnt þessu mjög vel og kennarar líka. En það eru önnur sveitarfélög sem hafa ekki haft tök á því.“

„Við erum ekki á núllpunkti“

MEMM-verkefnið snýr að því að styðja skóla og sveitarfélög í kennslu nemenda með erlendan bakgrunn. Fríða Bjarney segir að um þriðjungur barna í íslenskum grunnskólum sé með erlendan bakgrunn og stór hluti þeirra ekki nýkomin til landsins heldur fædd á Íslandi.

„Við erum ekki alveg á núllpunkti, það er kominn ákveðinn grunnur með þeirri þekkingu sem hefur skapast. Og við erum bæði að tryggja verkfæri, námsefni og stuðning en það þarf miklu meira inn í skólana sjálfa á landsvísu.“

Hún segir að þegar um sé að ræða flóknar lausnir eða flókin viðfangsefni þá þýði ekki að segja fólki að það þurfi hitt og þetta.

„Það þarf eiginlega að gera allt í einu og mikilvægasta verkefnið er að kerfið allt taki ábyrgð. Þetta er ekki bara kennarinn sem er að sinna kennslunni eða með sinn stuðning við börnin inni í skólanum. Heldur þurfa skólastjórnendur, þeir sem bera ábyrgð í sveitarfélögum, skólaþjónusta og ríkið sjálft að vinna saman. Háskólarnir eru lykilatriði í að byggja upp þekkingu með rannsóknum og sinna þessari kennslu.“

„Afgreiðum þetta ekki með móttökudeild í smá tíma“

Í umræðu um nemendur með erlendan bakgrunn hefur verið rætt hvort starfrækja eigi sérstaka móttökuskóla- eða deildar sem taka á móti nýjum nemendum erlendis frá. Reykjavíkurborg hefur verið með svokallaðar íslenskudeildir þar sem nemendur hafa fengið mjög góða grunnkennslu í íslensku sem annað tungumál. Það sé hins vegar bara byrjunin.

„Nemendur fara síðan í allt almennt nám og þurfa stuðning upp alla skólagönguna við að ná tökum á orðaforða ólíkra námsgreina og að eiga í samskiptum við samnemendur og kennara. Við afgreiðum þetta ekki með einhverri móttökudeild í einhvern smá tíma en það þarf að taka vel á móti og þarf ekki að draga úr því.“

Brúarsmiðir gegni mikilvægu hlutverki

Hluti af MEMM-verkefninu er að búa til samræmdan grunn með verkefnum og móttökuáætlunum. Skólum og sveitarfélögum er veitt ráðgjöf og einn mikilvægasti þátturinn í verkefninu eru svokallaðir brúarsmiðir.

„Brúarsmiðir eru aðilar sem þekkja íslenska menningu mjög vel, íslenska skóla, íslenskt skólakerfi og íslenskt tungumál en eru líka með góða þekkingu á skólakerfi og tungumáli annarra landa. Við erum til dæmis með úkraínskumælandi brúarsmið sem er þá með fætur í báðum kerfum og arabískumælandi, enskumælandi og pólskumælandi. Við vinnum þétt með Reykjavíkurborg sem er með fleiri brúarsmiði sem tala fleiri tungumál.“

Þá segir Fríða Bjarney að í gegnum verkefnið sé verið að reyna að ná til foreldra og upplýsa þá um íslenskt skólakerfi og styðja skóla í að eiga í góðum samskiptum þvert á tungumál og menningu.

„Við öll getum lagt okkar að mörkum. Ef við setjum okkur í þau spor að vera nemandi að koma inn í skóla eða barn að koma inn í leikskóla. Hvernig er tekið á móti mér? Hverjir eru að eiga í samskiptum við mig? Hverjir tala við mömmu mína? Hvernig fæ ég að vita að ég sé raunverulega velkomin hér í þennan skóla eða þetta samfélag? Þar getum við öll lagt eitthvað af mörkum,“ segir Fríða Bjarney að lokum.