Við vissum að þetta myndi gerast

Nýjar PISA-niðurstöður eru slæmar fyrir Ísland. Það er engin ástæða til að milda það.

44% íslenskra 15 ára barna ná ekki grunnviðmiði í lestri. 38% ná því ekki í stærðfræði og 38% í náttúrufræði. Á aðeins tíu árum hefur Ísland fallið um 64 PISA-stig í lestri. Ekkert samanburðarland hefur fallið meira samanlagt frá 2015.

Þetta er grafalvarlegt, en niðurstöðurnar koma mér því miður ekki á óvart.

Ekki vegna þess að íslensk börn geti ekki lært. Ekki vegna þess að kennararnir okkar séu ekki nógu góðir. Heldur vegna þess að frá síðustu PISA-niðurstöðum höfum við ekki gert nóg af því sem hefði þurft til að ætla skólunum okkar að snúa þróuninni við.

Við höfum greint vandann en ekki gefið kennurum verkfærin

Við höfum kafað ofan í tölurnar. Við höfum greint vandann frá öllum hliðum. Við höfum rætt mikið um það sem skólarnir gera ekki nógu vel. Við höfum þróað betri leiðir til að mæla árangur þeirra.

En höfum við á sama tíma tryggt kennurum betri verkfæri til að ná þessum árangri?

Þar er svarið miklu óþægilegra.

Kennarinn þarf tíma til að kenna

Við tölum mikið um að bæta kennslu. En til þess þarf fyrst að skapa kennurum svigrúm til að kenna.

Tími kennara er takmörkuð auðlind og við höfum smám saman fyllt hann af sífellt fleiri verkefnum. Skráningum. Skýrsluskilum. Fundum. Félagslegum úrlausnarefnum. Samskiptum. Einstaklingsáætlunum. Mati. Eftirfylgni. Og ofan á allt þetta þurfa íslenskir kennarar í allt of miklum mæli að finna, aðlaga og jafnvel búa sjálfir til námsgögnin sem þeir nota við kennsluna.

Svo segjum við þeim að námsárangur sé að falla og þeir verði að gera betur.

Spurningin á ekki að vera hvað kennarinn geti gert betur. Spurningin er hvað við getum tekið af herðum kennarans svo hann geti varið meiri tíma í það sem aðeins hann getur gert: að kenna.

Að sjá hvaða barn hefur ekki skilið. Að útskýra hlutina á annan hátt. Að kveikja áhuga. Að æfa færni. Að fylgja eftir framförum. Að grípa inn í þegar barn er að dragast aftur úr.

Í það á tími kennarans að fara.

Námsgögn eru ekki aukaatriði

Þess vegna verðum við líka að hætta að tala um námsgögn eins og þau séu jaðarmál í umræðunni um námsárangur. Þau eru eitt af grunnverkfærum kennarans.

Ef við ætlumst til þess að börn nái ákveðinni færni þurfum við að tryggja að kennarar hafi framúrskarandi verkfæri til að kenna hana. Og eitt verkfæri hentar ekki öllum börnum.

Sum börn læra best með bók. Önnur þurfa meiri endurtekningu. Sum þurfa sjónrænar skýringar. Önnur læra í gegnum leik, verkefni eða samtal. Sum börn þurfa meiri áskorun. Önnur þurfa að fá að dvelja lengur við grunninn.

Þess vegna eigum við að tryggja kennurum fjölbreytt úrval vandaðra námsgagna sem þeir geta valið úr eftir þörfum nemenda sinna.

Kennarinn á ekki að þurfa að eyða kvöldinu í að búa til verkefnablaðið fyrir morgundaginn. Hann á að geta valið úr framúrskarandi verkfærakistu og notað fagþekkingu sína til að ákveða hvaða verkfæri hjálpa hverju barni að ná markmiðinu.

Það er allt annað starf sem skilar allt annarri niðurstöðu.

Skýr markmið en fjölbreyttar leiðir að þeim

Það þýðir ekki að við eigum að gefa kennurum námsgögn og segja þeim nákvæmlega hvernig þeir eigi að kenna. Þvert á móti.

Við eigum að vera miklu skýrari um hvað börnin eiga að kunna en gefa kennurum betri möguleika á að ákveða hvernig þau komast þangað.

Hvaða grunnfærni á barn að hafa náð? Hvað þarf það að kunna til þess að næsta skref í náminu verði raunhæft? Þetta á ekki að vera ráðgáta fyrir kennara, foreldra eða börnin sjálf.

Setjum fá, skýr og metnaðarfull markmið. Mælum nógu snemma hvort börnin séu að ná þeim. Og ef börnin eru ekki að ná þeim, þá á næsta skref ekki bara að vera önnur mæling eða skýrsla.

Kennarinn þarf verkfæri til að bregðast við.

Við eigum fólkið. Gefum þeim nú verkfærin

Það er nefnilega mikilvægt að lesa meira úr PISA en einkunnirnar einar.

Íslensk börn virðast ekki hafa gefist upp á náminu. Þau eru forvitin, segjast tilbúin að leggja meira á sig þegar verkefni verða erfið og eru líkleg til að leita til kennara eftir aðstoð.

Jafnframt lýsa nemendur kennurum sínum sem umhyggjusömum. 83% segja kennarann sýna áhuga á námi hvers nemanda, samanborið við 69% að meðaltali innan OECD.

Foreldrar eru sömuleiðis virkari í námi barna sinna en áður.

Við eigum börn sem vilja læra, foreldra sem vilja styðja þau og kennara sem vilja ná árangri. Það er undirstaða sem getur tryggt viðsnúning ef við búum þeim nógu góð skilyrði til þess.

Nú þurfum við að fjárfesta í lausnum

Nú þurfum við að hætta að eyða meginorkunni í að lýsa vandanum og fara að fjárfesta af alvöru í lausnunum.

Setjum skýrari væntingar um þá lykilfærni sem öll börn eiga að ná. Tryggjum kennurum fjölbreytt, vönduð námsgögn og tæki sem hjálpa þeim að mæta ólíkum þörfum barna. Nýtum tæknina til að draga úr yfirferð, undirbúningi og umsýslu. Og verndum tíma kennarans svo hann geti farið í það sem skiptir mestu máli: að kenna, sjá hvaða barn er að dragast aftur úr og finna leiðina sem hjálpar því að ná þeirri færni sem það þarf.

Við þurfum ekki fleiri ár í að staðfesta að vandinn sé til staðar. Við vitum það nú þegar.

Næstu PISA-niðurstöður byrja að verða til í kennslustofum landsins í dag.

Þegar þær birtast eigum við ekki aftur að spyrja hvað fór úrskeiðis. Við eigum að geta bent á það sem við gerðum öðruvísi: að við settum skýr markmið, færðum kennurum verkfærin til að ná þeim og gáfum þeim tíma til að sinna því starfi sem við réðum þá til að vinna.

Gefum kennurum tíma til að kenna – og verkfærin til að ná til allra barna.

Höfundur er formaður Þróunarsjóðs námsgagna