Gluggi er ekki bara gluggi

BYKO hefur framleitt eigin glugga og hurðir í áratugi, bæði timbur- og álklædda timburglugga, ásamt því að selja vandaða álglugga samhliða eigin framleiðslu. Fyrirtækið hefur því komið að verkefnum af öllum stærðum og gerðum hérlendis og einnig erlendis.

Þorsteinn Lárusson, sölustjóri hjá BYKO og ráðgjafi í gluggum, hurðum og tengdum lausnum, segir umræðuna um gæði og kröfur hafa breyst mikið á undanförnum árum.

„Í dag er einfaldlega gerð meiri krafa um byggingar en áður og það er af hinu góða. Gluggar þurfa að uppfylla ákveðnar kröfur og það skiptir máli að menn viti nákvæmlega hvað þeir eru að kaupa. Gluggi er ekki bara gluggi.“

Kjartan Long, verkefnastjóri og ráðgjafi hjá BYKO, tekur undir þetta.

„Það sést ekki alltaf utan á glugganum hvort hann sé réttur fyrir verkefnið. Tveir gluggar geta litið svipað út en verið mjög ólíkir þegar kemur að burðarþoli, vindálagi, vatnsþéttleika og þeim stærðum sem kerfið ræður við. Þess vegna þarf að horfa á tæknilegu hliðina, ekki bara á útlit og verð.“

Standast gluggarnir vindálagið?

Þetta er sérstaklega mikilvægt að skoða í dag þar sem gluggar og glerfletir hafa stækkað verulega með nútímaarkitektúr. Eftir því sem glerfletir verða stærri eykst álagið á gluggakerfið, pósta, gler, festingar og þéttingar.

Þá er ekki nóg að kerfið líti vel út á teikningu eða virðist ráða við stærðina. Það þarf að reikna út hvort lausnin standist raunverulega það vindálag og þær formbreytingarkröfur sem gert er ráð fyrir í hverju verkefni.

„Ein af þeim spurningum sem húsbyggjendur og eftirlitsaðilar ættu að spyrja í upphafi samtals um gluggakaup er: Standast gluggarnir sem mér er boðið það vindálag sem gert er ráð fyrir á bygginguna?“ segir Þorsteinn. „Þetta verður sífellt mikilvægara eftir því sem gluggarnir verða stærri og flóknari.“

Þetta skiptir sífellt meira máli eftir því sem gluggar verða stærri og kröfurnar til burðar, þéttleika og endingar aukast. Byggingarreglugerðin setur skýr mörk um hversu mikið gluggar og glerveggjakerfi mega svigna undir álagi.

Fyrir hefðbundna glugga má svignun gluggapósta ekki fara yfir lengd/300, þó aldrei meira en 8 mm.

Glerveggjakerfi eru metin eftir öðrum kröfum. Þar er leyfileg svignun prófíla lengd/400, án sérstaks hámarks í millimetrum, sem er sama viðmið og gildir um útveggi. Þetta undirstrikar mikilvægi þess að rétt kerfi og réttir prófílar séu valdir strax í hönnun.

Það þýðir að ekki er nóg að horfa á breidd og hæð gluggans. Staðsetning og hæð byggingar, vindálag, stærð glerflata, glerþyngd, uppbygging kerfisins og styrkur pósta þurfa allt að vinna saman.

„Í stórum gluggum getur niðurstaðan til dæmis verið sú að við þurfum pósta sem eru allt að 200 mm djúpir til að halda svignun innan þeirra marka sem sett eru,“ segir Þorsteinn. „Það er ekki föst stærð sem gildir fyrir alla glugga. Þetta þarf að reikna fyrir hvert verkefni og velja kerfið eftir niðurstöðunni.“

Of mikil svignun snýst heldur ekki eingöngu um að glugginn hreyfist í miklum vindi. Svignun gluggakarma getur aukið álag á gler, þéttingar og samskeyti kerfisins og með tímanum haft áhrif á þéttleika og endingu þess með tilheyrandi tjóni.

„Þetta er nákvæmlega það sem við eigum við þegar við segjum að gluggi sé ekki bara gluggi,“ segir Þorsteinn. „Þetta getur litið mjög svipað út á teikningu eða þegar glugginn stendur á gólfinu í sýningarsal. Munurinn kemur í ljós þegar hann er kominn í húsið og íslenskt veður fer að vinna á honum.“

Þess vegna segir Þorsteinn mikilvægt að byggingaraðilar og hönnuðir kalli eftir útreikningum og gögnum áður en gengið er frá kaupum.

„Það á að vera hægt að sýna fram á að kerfið standist þær forsendur sem hönnun hússins gerir ráð fyrir. Þetta eru hlutir sem við viljum leysa á teikniborðinu, ekki eftir að gluggarnir eru komnir í húsið.“

Glerið þarf líka að standast strangar kröfur

Það er ekki síður mikilvægt að horfa á glerið sjálft. Í stórum gluggum og glerveggjakerfum er glerið oft stærsti og þyngsti hluti kerfisins og það þarf að vera rétt valið fyrir hvert verkefni fyrir sig.

Ekki er nóg að ákveða hvort nota eigi tvöfalt eða þrefalt gler. Stærð glerflatar, staðsetning hússins á landinu, vindálag, hæð byggingar, festingar, uppbygging kerfisins og notkun rýmisins innan hússins skipta miklu máli.

„Útreikningar á gleri þurfa að fara fram fyrir hvert verkefni,“ segir Þorsteinn. „Það sem gengur í einu húsi þarf ekki endilega að ganga í öðru. Stór glerflötur í lágreistu húsi í skjóli er allt annað verkefni en sami glerflötur ofarlega í byggingu eða á opnu svæði nálægt sjó.“

Glerið þarf meðal annars að standast þær kröfur sem gerðar eru til burðar, vindálags, öryggis, varmataps, hljóðvistar og álags vegna sólar, fallvarna eða brunakrafna. Þá þarf einnig að skoða hvort nota eigi hert gler, samlímt öryggisgler, sólvarnargler eða aðrar sérlausnir eftir því hvaða kröfur verkefnið gerir. „Við höfum einnig þurft að útvega skothelt gler í ákveðin verkefni,“ segir Þorsteinn.

Of mikil svignun eða rangt val á gleri getur haft áhrif á endingu gluggans í heild. Álag getur færst yfir á þéttingar, glerlista og festingar. Þar af leiðandi getur álagið með tímanum haft áhrif á þéttleika, virkni og líftíma glugga- og glerkerfisins.

„Við viljum að þetta sé reiknað og yfirfarið áður en varan er pöntuð,“ segir Kjartan. „Það er eins og með gluggana, það er mun betra að komast að því á hönnunarstigi hvort þurfi annað gler, annan prófíl eða aðra lausn frekar en eftir að gluggarnir eru komnir í húsið.“

Rétt gler er því ekki bara spurning um útlit og útsýni. Það er hluti af heild gluggans og þarf að vera valið út frá sömu forsendum og gluggakerfið sjálft: álagi, staðsetningu, kröfum reglugerðar, notkun hússins og þeim aðstæðum sem lausnin á að þola til lengri tíma.

Löng saga og mikil reynsla

Saga þeirrar gluggaframleiðslu sem BYKO-glugginn byggir á nær langt aftur í tímann. BYKO-glugginn, eins og við þekkjum hann í dag, tók á sig mynd upp úr 1990 og eftir sameiningu BÓ og Ramma árið 1991 hófst markaðssetning á nýrri og endurbættri útgáfu gluggans. Framleiðslan fór fyrst fram hér á landi en frá árinu 2002 hefur hún farið fram í gluggaverksmiðju BYKO í Lettlandi.

Kjartan segir þessa sögu skipta máli fyrst og fremst vegna þeirrar reynslu sem hefur safnast upp.

„BYKO hefur því áratuga reynslu af framleiðslu glugga og hefur komið að verkefnum af öllum stærðum og gerðum.Við flutning framleiðslunnar til Lettlands var komið á virkri gæðastýringu og framleiðslan tekin reglulega út af óháðum aðila, ásamt því að við gerum einnig prófanir þegar við þróum nýjar lausnir og tökum inn ný efni í framleiðsluna.“

Það hefur alltaf verið mikilvægt fyrir BYKO að geta fylgt vörunni eftir. „Við viljum vita hvernig hún er framleidd, hvaða hráefni er notað, hvernig hún kemur út úr prófunum og hvernig hún reynist þegar hún er komin í hús,“ segir Kjartan.

Prófanir skipta máli

BYKO hefur lengi lagt mikla áherslu á þéttleika timburglugga sinna og hafa þeir ítrekað verið prófaðir við íslenskar aðstæður. Í dag er lágmarkskrafa vegna slagregnsprófunar glugga hér á landi 1.100 Pa. Timburgluggar BYKO eru með vottað slagregnspróf upp á 2.700 Pa.

Kjartan segir mikilvægt að horfa ekki eingöngu á lágmarkskröfuna. „Við þekkjum íslenskt veður. Þegar mikill vindur og rigning fara saman verður álagið mikið. Þess vegna viljum við hafa gott öryggisbil. Markmiðið okkar hefur ekki verið að rétt ná lágmarkskröfum heldur að vera með vöru sem við getum sjálf staðið á bak við.“

Sama hugsun liggur að baki þróun útihurða hjá BYKO. Fyrirtækið býður bæði inn- og útopnanlegar úti- og svalahurðir þar sem lögð hefur verið áhersla á þéttleika og að þær henti íslenskum aðstæðum. „Útihurðin er hluti af sama hjúpi og glugginn,“ segir Kjartan. „Það skiptir litlu máli að vera með mjög góðan glugga ef hurðin við hliðina á honum er veikasti punkturinn.“

Rétt kerfi fyrir rétt verkefni

Þorsteinn segir nákvæmlega sömu grundvallarhugsun gilda um álglugga og álkerfi.

BYKO hefur í um þrjá áratugi komið að sölu, ráðgjöf og lausnum vegna álgluggakerfa í verkefnum sem eru mjög ólík að stærð og umfangi. „Við höfum séð mikla þróun,“ segir Þorsteinn. „Byggingar eru orðnar stærri, glerfletir stærri og arkitektúr oft flóknari. Þá verður enn mikilvægara að velja rétt kerfi og vita fyrirfram hvað það á að þola.“

Staðsetning hússins, hæð þess, stærð glugga, vindálag, glerþyngd, opnanleg fög, festingar og tengingar við húsið geta allt haft áhrif á val á lausn. „Kerfi sem hentar mjög vel í lágreistu húsi þarf ekki að vera rétta lausnin í háu húsi við sjávarsíðuna,“ segir Þorsteinn. „Það er einmitt þar sem reynslan skiptir máli.“

Hann segir einn mikilvægasta þátt ráðgjafar vera að koma nógu snemma inn í verkefnin.

„Best er þegar við fáum að vinna með hönnuðum og byggingaraðilum áður en búið er að læsa öllum ákvörðunum. Þá getum við farið yfir álag, stærðir, festingar og aðrar forsendur og fundið lausn sem raunverulega hentar verkefninu.“

Reynslan verður hluti af lausninni

BYKO hefur komið að álgluggalausnum í fjölmörgum stórum verkefnum á Íslandi undanfarna áratugi. Þorsteinn segir þá reynslu ekki síður mikilvæga en kerfið sjálft.

„Maður lærir mikið af verkefnunum. Það koma alltaf upp mismunandi aðstæður og nýjar áskoranir. Sú reynsla flyst svo yfir í næsta verkefni og hjálpar okkur að sjá hluti fyrr.“

Kjartan segir sama eiga við um timburgluggana. „Við fáum stöðugt meiri þekkingu. Við sjáum hvað virkar, hvað má gera betur og hvaða kröfur eru að breytast. Varan á ekki að standa í stað.“

CE-merki segir ekki alla söguna

Framboð af innfluttum byggingarvörum hefur aukist mikið. Það getur aukið samkeppni og valkosti en um leið þarf að vanda betur til verka þegar vörur eru bornar saman.

Kjartan segir mikilvægt að menn geri sér grein fyrir því að CE-merking ein og sér segir ekki að vara henti sjálfkrafa fyrir íslenskar aðstæður. HMS hefur sérstaklega bent á að CE-merktur gluggi geti haft eiginleika sem standast ekki íslenskt veðurfar og því þurfi einnig að skoða yfirlýsingu um nothæfi vörunnar.

„Það þarf að skoða gögnin sem liggja að baki. Hvaða slagregnsálag hefur glugginn verið prófaður fyrir? Hvernig kemur hann út í loftþéttleika og vindálagi? Hvaða stærðir voru prófaðar? Og á prófunin raunverulega við um þá útfærslu sem verið er að kaupa?“

Þorsteinn segir þetta ekki síst mikilvægt í stærri gluggum og álkerfum.

„Þegar gluggarnir verða stórir aukast kraftarnir hratt. Þá þarf að vita að prófílar, gler, festingar og öll uppbyggingin ráði við álagið. Þetta á að vera komið á hreint áður en pöntunin er gerð.“

Meira eftirlit og meiri ábyrgð

Eftirlit með byggingarvörum hefur aukist og almennt er kallað eftir ítarlegri gögnum um þær vörur sem notaðar eru í mannvirki. HMS hefur meðal annars beint markaðseftirliti sérstaklega að gluggum og kallað eftir CE-merkingum, yfirlýsingum um nothæfi og íslenskum leiðbeiningum.

Kjartan og Þorsteinn telja það jákvæða þróun. „Við fögnum því að kröfurnar séu skýrar og að sömu reglur gildi um alla,“ segir Kjartan. „Þetta snýst á endanum um að byggja betri hús og draga úr byggingargöllum.“

Þorsteinn segir ábyrgðina liggja hjá allri keðjunni. „Framleiðandinn þarf að geta sýnt fram á eiginleika vörunnar, söluaðilinn þarf að þekkja hana og hönnuðir og byggingaraðilar þurfa að ganga úr skugga um að lausnin henti verkefninu.“

Þeir hvetja byggingaraðila til að kalla eftir gögnum áður en gengið er frá kaupum.

„Spyrjið um prófanirnar og vottanirnar,“ segir Kjartan. „Spyrjið hvað varan þolir og hvort gögnin eigi við um þá lausn sem verið er að kaupa. Ef varan er góð eiga þessar upplýsingar að liggja fyrir.“

Ódýrasti glugginn er ekki alltaf ódýrasta lausnin

Verð skiptir alltaf máli í framkvæmdum en að mati þeirra félaga getur verið varasamt að horfa eingöngu á innkaupsverðið.

„Við vitum að menn þurfa að halda kostnaði niðri,“ segir Þorsteinn. „En gluggar eru ekki eitthvað sem menn vilja þurfa að rífa úr og laga eftir nokkur ár. Það getur orðið mjög dýrt.“

„Það getur verið lítill munur á verði við innkaup en mjög mikill munur á kostnaði ef eitthvað fer úrskeiðis. Þess vegna þarf samanburðurinn að vera á eiginleikum, gæðum, gögnum og þjónustu, ekki bara verðmiðanum.“

Gluggi er ekki bara gluggi

Bæði Kjartan og Þorsteinn segja þá reynslu sem hefur byggst upp hjá BYKO vera orðna mikilvægan hluta þjónustunnar.

„Við erum ekki bara að selja glugga,“ segir Þorsteinn. „Við erum að hjálpa fólki að velja lausn sem á að virka í ákveðnu húsi, á ákveðnum stað og við ákveðnar aðstæður.“

Þorsteinn segir auknar kröfur til byggingargæða kalla á þessa nálgun.

„Við eigum að gera meiri kröfur, bæði til þeirra sem framleiða vöruna og þeirra sem selja hana. Um leið eigum við sjálf að geta staðið fyllilega á bak við það sem við bjóðum.“

Í íslensku veðurfari þarf gluggi að gera meira en að líta vel út á teikningu eða í sýningarsal. Hann þarf að standast þær kröfur sem gerðar eru, vera studdur af traustum gögnum og prófunum og að baki honum þarf að vera ábyrgur framleiðandi og söluaðili sem þekkir vöruna og stendur með henni til lengri tíma.

„Það er sú hugsun sem við höfum unnið eftir í áratugi og ætlum að halda áfram að byggja á,“ segir Kjartan og bætir við að í deildinni starfi afburðafólk með langa reynslu af sölu og ráðgjöf og mikla þekkingu á gluggum og hurðum.