Langmæðgur vilja sjá – frá Flat­ey til den Haag

Við nöfnur erum langmæðgur. Gunna eldri er 79 ára og horfir yfir Breiðafjörðinn frá Flatey. Gunna yngri er 27 ára og hjólar í skólann í Haag. Það eru 52 ár á milli okkar og við höfum alist upp við talsvert ólíkar aðstæður.

Önnur okkar tilheyrir kynslóðinni sem sá Ísland opnast út í heim. Hin tilheyrir kynslóðinni sem ólst upp við að heimurinn stæði henni opinn.

Við erum ekki sammála um allt en um eitt erum við sammála: Við viljum fá að sjá hvaða samningur Íslandi stendur til boða við Evrópusambandið.

Gunna eldri hefur lifað tímana tvenna. Á hennar ævi hefur Ísland breyst úr tiltölulega einangruðu samfélagi í opið og alþjóðlegt samfélag. Íslendingar hafa sótt sér menntun og atvinnu út fyrir landsteinana, ferðast, flutt út og heim aftur og tengsl okkar við aðrar Evrópuþjóðir orðið sífellt nánari.

Gunna yngri lifir afrakstur þeirrar þróunar. Hún stundar framhaldsnám í Haag og hefur í námi sínu tvisvar fengið styrki frá Evrópu. Fyrir henni er Evrópusamstarfið því ekki fjarlæg hugmynd eða stofnun í Brussel. Hún hefur sjálf notið þeirra tækifæra sem samstarfið hefur skapar. En Haag er ekki endilega framtíðarheimilið. Gunna yngri vill búa á Íslandi. Og þegar hún horfir heim hugsar hún um það sem bíður hennar kynslóðar þar: Hvernig verður að kaupa sér heimili? Hvað kostar að taka lán? Hvernig verður að byggja upp líf og fjölskyldu í landi þar sem háir vextir hafa lengi verið hluti af veruleikanum?

Hún veit ekki hvort aðild að Evrópusambandinu er svarið við þessum spurningum. Hvorug okkar veit það í raun, en það er einmitt málið.

Það er auðvelt að gleyma því að margt af því sem Gunna yngri og hennar kynslóð telja sjálfsagt gerðist ekki af sjálfu sér. Fyrri kynslóðir tóku ákvarðanir um að opna Ísland og tengja það nánar öðrum Evrópuþjóðum. Þær ákvarðanir voru ekki allar óumdeildar á sínum tíma.

Nú stöndum við aftur frammi fyrir vali um samband Íslands við Evrópu.

Hvorug okkar veit hvernig hún mun greiða atkvæði um endanlega samning um aðild Íslands að Evrópusambandinu, enda liggur enginn aðildarsamningur fyrir. Við vitum ekki hvað Ísland gæti samið um, hvaða sérlausnir gætu náðst eða hvort niðurstaðan yrði nógu góð til að við vildum segja já.

En við vitum að við viljum vita.

Gunna eldri hefur lifað nógu lengi til að vita að breytingar þurfa ekki að vera ógn. Ísland hefur ekki orðið minna íslenskt við það að opnast og tengjast umheiminum. Gunna yngri nýtur í dag þeirra tækifæra sem sú þróun hefur skapað – en vill á endanum koma heim. Hennar kynslóð mun lifa lengst með þeim ákvörðunum sem við tökum nú. Þess vegna vill Gunna eldri ekki loka dyrum sem kynslóð Gunnu yngri gæti viljað ganga inn um.

Og Gunna yngri vill fá að sjá hvað er hinum megin áður en hún ákveður hvort hún vilji ganga inn.

Hvort sem horft er yfir Breiðafjörðinn frá Flatey eða hjólað í skólann í Haag er niðurstaðan því sú sama:

Við langmæðgur segjum já til að sjá.

Höfundar eru langmæðgur.