Samningurinn sem allir hafa lesið

Það hlýtur að vera kominn tími til að endurskoða hvernig við stöndum að alþjóðasamningum á Íslandi.

Samningaviðræður eru orðnar óþarfa flækjustig. Þær taka mörg ár, kosta mikla peninga og enda yfirleitt með málamiðlunum sem enginn er alveg sáttur við. Á meðan sitja hundruð Íslendinga á samfélagsmiðlum sem vita nákvæmlega hvernig samningar munu líta út áður en fyrsta fundarboðið hefur verið sent út.

Þetta hlýtur að vera vannýtt auðlind.

Það skiptir nefnilega engu máli hvort samningurinn er til eða ekki. Við höfum þegar lesið hann.

Við vitum hvaða undanþágur Ísland fær. Við vitum hvaða undanþágur Ísland fær ekki. Við vitum hvað Brussel mun samþykkja og hvað það mun hafna. Sumir virðast jafnvel vita hvað embættismenn Evrópusambandsins hugsa áður en þeir hugsa það sjálfir.

Það eina sem vantar er samningurinn sjálfur.

Það skemmtilegasta við umræðuna er þó sjálfstraustið.

Það er ekki bara þannig að fólk hafi skoðun. Það hefur fullkomna vissu. Það þarf engin gögn, engar viðræður og enga óvissu. Skoðunin er fullmótuð, steinsteypt og tilbúin til afhendingar. Og ef staðreyndirnar skyldu síðar reynast ósamrýmanlegar skoðuninni...

...þá eru það staðreyndirnar sem þurfa að endurskoða sig.

Svo kemur þjóðaratkvæðagreiðslan.

Margir tala um hana eins og verið sé að kjósa um aðild að Evrópusambandinu. Það væri vissulega áhugavert ef það væri rétt. En það sem liggur fyrir er hvort halda eigi áfram viðræðum. Með öðrum orðum: eigum við að sjá samninginn áður en við tökum afstöðu til hans?

Þetta virðist mörgum óþarfa flækjustig.

Við gætum auðvitað beitt þessari aðferð víðar.

Ég ætla ekki í atvinnuviðtal. Ég veit alveg hvernig það fer.

Ég ætla ekki að skoða íbúðina. Ég veit að baðherbergið er ljótt.

Ég ætla ekki að hitta lækninn. Ég er búinn að gúggla þetta.

Ég ætla ekki að lesa samninginn.

Ég er búinn að vera ósammála honum síðan 2009.

Það merkilega er að báðar fylkingar í umræðunni eru sammála um eitt.

Samningurinn verður nákvæmlega eins og þær segja.

Þær eru bara ósammála um hvernig hann verður.

Það hlýtur að vera einstök staða í alþjóðastjórnmálum að tvær fylkingar geti verið hundrað prósent sammála um framtíð skjals sem enginn hefur skrifað.

Það er ákveðin tegund af þjóðareiningu.

Svo eru það sérfræðingarnir.

Þeir eru alls staðar.

Eftir tíu mínútur á Facebook veistu allt um gjaldmiðla, sjávarútveg, tollamál, stjórnarskrá Evrópusambandsins, sameiginlega landbúnaðarstefnu, Schengen, EES, ECB og peningamálastefnu.

Ég velti stundum fyrir mér hvers vegna Háskóli Íslands er yfirhöfuð enn starfandi.

Athugasemdakerfið virðist löngu hafa tekið við.

En það sem ég dáist mest að er þessi séríslenska hæfileiki að rugla saman sannfæringu og þekkingu.

Því sannfæring er ókeypis.

Þekking kostar vinnu.

Kannski verður aðildarsamningur Íslands frábær.

Kannski verður hann hræðilegur.

Kannski verður hann, eins og flestir alþjóðasamningar, langur, flókinn og fullur af málamiðlunum sem gera alla jafn óánægða.

Við vitum það ekki.

Og það er allt í lagi.

Það sem er ekki alveg jafn eðlilegt er að haga umræðunni eins og við vitum það.

Kannski ættum við bara að prófa eitthvað alveg nýtt.

Við gætum byrjað á því að sjá samninginn.

Ég geri mér grein fyrir því að þetta er umdeild hugmynd.

Höfundur er umhverfis- og auðlindafræðingur.