Sjálf­stætt Græn­land hefði bæði víð­tækari rétt og meiri mögu­leika en Ís­land innan ESB

Kjarni fullveldis er ekki aðeins rétturinn til að eiga fána, þing og ríkisstjórn. Hann felst í því hver hefur síðasta orðið þegar hagsmunir ríkisins rekast á vilja annarra.

Ef Grænland yrði sjálfstætt ríki en Ísland gengi í Evrópusambandið yrðu þjóðirnar tvær í grundvallaratriðum á ólíkum stað gagnvart fullveldi og sjálfsákvörðunarrétti.

Staða Grænlands sem sjálfstæðs ríkis

Grænlendingar eru nú þjóð með viðurkenndan rétt til sjálfsákvörðunar samkvæmt lögum um sjálfstjórn Grænlands. Þar er jafnframt gert ráð fyrir að ákvörðun um sjálfstæði sé tekin af grænlensku þjóðinni og að samið verði við dönsk stjórnvöld um framkvæmdina. Sjálfstætt Grænland hefði því fullt ríkisvald yfir eigin landsvæði, eigin stjórnarskrá, ríkisfangi, auðlindum og utanríkissamskiptum. Sjálfstætt Grænland gæti sjálft ákveðið hvaða alþjóðasamninga það gerði, hvaða skuldbindingar það tæki á sig og hvaða samstarfi það hafnaði. Það gæti samið um varnarmál, gjaldmiðil, fiskveiðar, auðlindanýtingu, fjárfestingar og markaðsaðgang eftir eigin mati. Grænland gæti til dæmis gert fríverslunarsamninga við Evrópusambandið, Bretland, Bandaríkin, Kanada eða önnur ríki, með þeim skilmálum sem grænlensk stjórnvöld teldu þjóðinni hagfelldasta. Slíkir samningar gætu vissulega verið erfiðir og samningsstaða lítils ríkis væri ekki alltaf sterk. En ákvörðunin um hvort samið væri, við hvern og á hvaða kjörum, væri grænlensk. Grænlendingar myndu ráða.

Staða Íslands innan ESB

Ísland myndi halda formlegri stöðu sinni sem sjálfstætt ríki þótt það gerðist aðili að ESB. Alþingi, ríkisstjórn, dómstólar og íslensk stjórnarskrá hyrfu ekki. En það er ekki það sama að halda formlegu ríkisnafni og að hafa fullt og óskorað vald til að taka eigin ákvarðanir.

Ísland innan ESB stæði allt öðruvísi að vígi en sjálfstætt Grænland. Tollabandalag og sameiginleg viðskiptastefna falla undir einkaréttarsvið ESB. Það þýðir að aðildarríki geta ekki hvert fyrir sig samið eigin fríverslunarsamninga eða mótað sjálfstæða tollastefnu gagnvart ríkjum utan sambandsins. ESB semur og gerir slíka samninga fyrir hönd aðildarríkjanna. æti

Ísland hefði hjáróma rödd innan stofnana ESB. Íslenskur ráðherra gæti tekið þátt í ráðherraráðinu og íslenskir fulltrúar sætu á Evrópuþingi. En „sæti við borðið“ og hjáróma rödd er ekki það sama og neitunarvald. Þar sem ákvarðanir eru teknar með auknum meirihluta getur Ísland orðið undir, þótt Alþingi, ríkisstjórn og meirihluti þjóðarinnar séu andvíg niðurstöðunni.

Sama á við um löggjöf. Á sviðum þar sem ESB hefur einkarétt eða hefur tekið til starfa á grundvelli sameiginlegra valdheimilda verður Alþingi ekki lengur eitt um að setja reglurnar. Aðildarríki geta tekið þátt í ferlinu, reynt að hafa áhrif og sótt undanþágur við inngöngu, en þau geta ekki litið á hvert einstakt mál sem sjálfstæða samningaviðræðu þar sem þau ráða endanlegri niðurstöðu.

Alþjóðlegt samstarf

Þetta snýst ekki um að alþjóðlegt samstarf sé óæskilegt. Sjálfstætt Grænland þyrfti samstarf við önnur ríki, rétt eins og Ísland gerir nú. Smáríki verða alltaf að byggja afkomu sína að hluta á markaðsaðgangi, varnarsamstarfi, fjárfestingu og samningum. En það skiptir sköpum hvort ríki velur slíkt samstarf frá máli til máls eða hvort það gengst undir varanlegt valdakerfi þar sem aðrir geta tekið bindandi ákvarðanir fyrir þess hönd.

Sjálfstætt Grænland gæti bundið sig með samningum, en einnig endursamið þá eða sagt þeim upp samkvæmt skilmálum þeirra. Ísland innan ESB gæti hugsanlega einnig gengið úr sambandinu, en á meðan aðild stæði yrði það bundið sameiginlegri löggjöf, sameiginlegri viðskiptastefnu og sameiginlegum ákvörðunum á þeim sviðum sem sáttmálarnir ná til.

Sjálfstætt Grænland hefði vinninginn

Þess vegna væri sjálfstætt Grænland, þrátt fyrir smæð sína og efnahagslegar áskoranir, með víðtækari sjálfsákvörðunarrétt en Ísland sem aðildarríki ESB. Grænland réði sjálft hvort það framseldi vald og með hvaða skilyrðum. Ísland innan ESB hefði áhrif á sameiginlegt valdakerfi, en ekki fullt frelsi til að hafna niðurstöðu þess þegar meiri hluti annarra ríkja kysi að fara aðra leið. Þess vegna eiga Íslendingar að segja „NEI“ í ágúst n.k. og í stað þess að fórna fullveldinu fyrir partý í Brussel að vera áfram sjálfstæð og fullvalda þjóð sem getur gert viðskiptasamninga við hvaða þjóð sem er, jafnvel Grænland.

Höfundur er læknir og fullveldissinni