Ekki loka á okkur

Fyrir aðeins tveimur dögum varð Grindavík Íslandsmeistari í körfuknattleik karla. Ótrúlegt afrek hjá liði sem hefur þurft að lifa og æfa fjarri heimabæ sínum í meira en tvö ár. Lið sem missti tímabundið heimavöllinn sinn, samfélagið sitt og daglegt umhverfi – en gafst aldrei upp.

Það er erfitt að hugsa sér sterkari áminningu um hvað Grindvíkingar eru tilbúnir að leggja á sig til að halda samfélaginu sínu lifandi.

Þess vegna stingur það svo sárt að á sama tíma og við fögnum seiglu, samstöðu og endurreisn í gegnum íþróttirnar, skuli fólk enn mæta lokuðum dyrum þegar kemur að því að fá að vera í eigin bæ. Fá að búa heima. Vera með fasta búsetu.

Við höfum séð hvað Grindavík getur gert þegar fólkið fær tækifæri. Nú þarf að sýna sama hugrekki þegar kemur að búsetu og heimkomu.

Þórkatla verður að endurskoða ákvörðunina strax

Það var virkilegt fagnaðarefni í maí 2025 þegar fasteignafélagið Þórkatla ákvað að veita Grindvíkingum heimild til gistingar til viðbótar við hollvinasamninginn. Þetta var stórt skref, algjört lykilskref fyrir uppbyggingu samfélagins. Skref sem gerði fólki kleift að máta sig aftur heim og finna taktinn.

Margir gripu það tækifæri og greiddu aukalega fyrir þessa heimild enda þráin heim ósvikin og djúp.

Þess vegna voru vonbrigðin gríðarleg þegar sú ákvörðun var tekin að setja ótímabundið hlé á gistiheimildir í lok apríl. Ákvörðun sem féll á versta mögulega tíma – þegar fólk ætlaði að snúa aftur heim yfir sumarið.

Engar haldbærar skýringar

Engar skýrar opinberar skýringar hafa verið gefnar. Á upplýsingafundi hjá Járngerði var þó vísað til áframhaldandi kvikusöfnunar og óvissu um reglur um fasta búsetu. Þá var bent á að verkefnið hefði verið hugsað sem tilraun, en að merki væru um að fólk væri farið að setjast að til frambúðar.

Gott og vel. En þá vaknar spurningin: er það vandamál eða merki um að verkefnið hafi tekist? Tilgangurinn er að nást.

Ef fólk vill búa í Grindavík aftur, ef það er tilbúið að leggja sitt af mörkum og byggja samfélagið upp, á þá raunverulega að loka á það?

Ábyrgðin

Þórkatla ber ábyrgð á þeim fasteignum sem félagið keypti, það er rétt. En ábyrgð snýst ekki bara um að forðast áhættu – hún snýst líka um að gera möguleika að veruleika. Að styðja við endurreisn en ekki tefja hana. Við hljótum að geta sett í samning um að fá að vera með fasta búsetu, ákvæði um ábyrgð. Við sem viljum vera heima erum þar á eigin ábyrgð.

Uppbygging löngu hafin

Staðreyndin er sú að uppbygging Grindavíkur er löngu hafin. Það er eitthvað sérstakt við þá forræðishyggju þegar aðilar í Reykjavík, sem sjaldan eða jafnvel aldrei hafa komið til Grindavíkur segja okkur með hvaða hætti hlutirnir eigi að gerast. Nú eða starfsfólk alþjóðastofnana úti í heimi.

Fráfarandi bæjarstjórn Grindavíkurbæjar hefur þegar tilkynnt að sameinaður grunn- og leikskóli taki til starfa í haust. Skólastjóri er kominn. Á mánudag var auglýst eftir starfsfólki bæði í grunn- og leikskóla.

En hverjir eiga að fylla þau störf ef enginn má búa í bænum?

Hvað hefur verið gert?

Við erum komin lengra en margir átta sig á. Bærinn hefur verið jarðskannaður. Varnargarðar hafa verið reistir og hafa þegar sannað gildi sitt. Viðvörunarkerfi eru til staðar og prófuð reglulega. Sprungur hafa verið lagaðar, niðurrif hafið þar sem þarf til að gera við sprungur. Veðurstofan vaktar svæðið allan sólarhringinn. Viðbragðsaðilar eru á svæðinu og flóttaleiðir eru þrjár, fjórar með höfninni.

Það eru ekki gosspurngur í þéttbýlinu

Í þeim 9 eldgosum sem komið hafa upp á Sundhnúksgígaröðinni hefur takturinn alltaf verið sá sami. Kvikan fer af stað, bærinn er rýmdur og svo kemur upp eldgos á gígaröðinni. Síðast liðu 5 klukkustundir frá því kvikan fór af stað, þar til hún kom upp á yfirborðið.

Í 30.000 ára sögu Reykjanesskagans hefur aldrei opnast gossprunga inn í bænum. Syðsta gossprungan sem hefur opnast er 14. janúar 2024 og 1. apríl 2025 þegar lítil sprunga opnaðist innan við varnargarðana, en þó töluvert frá þéttbýlinu. Náði því miður að byggð en það tók töluverðan tíma.

Húsnæðið er að skemmast

Ef við Grindvíkingar viljum fá heimild til að vera í bænum þá verðum við líka að sýna að við getum borið ábyrgð, staðið á eigin fótum og unnið með og í samvinnu við þá sem halda utan um eignirnar.

Því er einfaldlega ekki lengur hægt að setja búsetu á bið. Hún er næsta skref. Það að koma fasteignum ekki betur í notkun þýðir að margar þeirra eru ekki að fara að lifa af annan vetur án verulegra skemmda.

Tekjur fyrir Grindavíkurbæ

Föst búseta þýðir tekjur fyrir sveitarfélagið. Þórkatla er undanþegin fasteignagjöldum. Á eftir útsvarinu eru þær tekur stærsti tekjustofn sveitarfélaga. Ef Þórkatla ætlar ekki bráðlega að leggja fram áætlun um endurkaup þá má félagið koma með tillögu að sanngjarnri leigu og þeir sem leigja greiða þá líka fasteignagjöld til bæjarins.

Mér finnst bæði Þórkötlu og ríkisstjórninni renna blóðið til skyldunnar að bregðast við þessu stóra bakslagi. Leyfið gistingu í sumar, hvetjið til töku hollvinasamninga, opnið aftur á gistiákvæðið. Fyrir samfélagið í Grindavík sem þarf svo mikið á því að halda á þessum tíma.

Látum þetta ganga

Það eru komin 2 ár, 6 mánuðir og 10 dagar frá rýmingu. Það er komin mikil langþreyta í marga. Sumir hafa hreinlega gefist upp. Aðrir lögðu ekki í baráttuna. En fjöldinn allur af Grindvíkingum ætlar ekki að gefast upp. Það er ótrúleg seigla í Grindvíkingum. Hamfarirnar hafa vissulega tekið á. Beygt marga og brotið einhverja. En það hefur oftast ekki verið upp á náttúruna að klaga. Frekar alla þá sem ætla að hafa vit fyrir okkur og leggja óhikað stein í götu okkar þegar við höfum á tilfinningunni að þetta sé nú allt að koma.

Ef viljinn er til staðar, þá er leiðin til. Spurningin er ekki hvort hægt sé að leyfa fólki að snúa aftur. Miklu frekar hvort Þórkatla og ríkið ætla að standa í vegi fyrir því.

Snúum bökum saman. Látum þetta ganga upp. Það er samfélagslega gott fyrir Grindavík, fyrir Reykjanesið og í raun allt Ísland.

Höfundur er Grindvíkingur.