Veldu þína leið - vertu kennari!

Hvaða máli hafa kennarar skipt í þínu lífi, lesandi góður?

Ég hef helgað stórum hluta starfsævi minnar á sviði menntavísinda og tekið þátt í að móta framtíðarkennara fyrir íslenskt menntakerfi. Kennaramenntun er í sífelldri þróun og í dag hafa sjaldan verið jafn mörg tækifæri fólgin í kennarastarfinu. Tækniþróun skapar ný og spennandi tækifæri en á sama tíma er enn ríkari þörf á að leggja áherslu á hið mannlega - það sem aðgreinir okkur frá gervigreind - þar á meðal persónuleg og siðferðileg ábyrgð, sjálfstæð og gagnrýnin hugsun, samskipti og tengsl við annað fólk. Hugurinn hvarflar að eigin skólagöngu og minningum um kennara sem mótuðu mitt líf.

Sjálf man ég enn daginn sem ég færðist yfir á eldri barna deildina á leikskólanum Hlíðaborg þegar ég var líklega fjögurra ára Reykjavíkurmær. Leikskólakennari, sem þá gekk reyndar undir starfsheitinu fóstra, leiddi mig inn á nýju deildina þar sem allt var svo spennandi og öðruvísi. Að leikskóla loknum lá leiðin í grunnskóla og ýmis minningarbrot lifna við; flúortöflur sem við krakkarnir fengum, leikirnir og fjörið í frímínútum og raðirnar fyrir framan innganginn þegar bjallan hringdi. En best man ég eftir kennurunum mínum, Rósu, hlýja og umhyggjusama kennarann, sem kenndi mér stafina en veiktist alvarlega eftir fyrsta árið. Ég grét mig í svefn vegna hennar. Herdísi sem leiddi mig og samnemendur mína í átta ára bekk inn í undraheim þegar við sköpuðum okkar eigið land, og þar reyndi nú heldur betur á samvinnuhæfni, læsi, tjáningu og sköpun. Tónlistarkennaranum sem kenndi mér að finna og þekkja rytma og takt, með leikjum og söng. Íþróttakennaranum sem kenndi mér að ganga eins og könguló, og síðar, að klifra upp reipi. Og heimilisfræðikennarinn studdi mig með hlýju og velvild í gegnum erfiðan tíma í 9. bekk (núna 10. bekkur). Þá snerist allt um að ganga vel í samræmdu prófunum, jú og reyndar líka að finna sjálfa sig og reyna að fóta sig í flóknu lífinu.

Það var síðan þegar í framhaldsskólann var komið sem ég man eftir kennurum sem leiddu mann af alvöru inn í heima ólíkra námsgreina; einn kenndi mér að meta franskar kvikmyndir og frönsk ljóð, annar kenndi okkur að skrifa fyrstu alvöru rannsóknarritgerðina (um frumbyggja Norður-Ameríku). Ég man líka eftir stærðfræðikennara sem notaði líkindareikning til að spila í Lottó hverja helgi. Ég man eftir kennslustund í stjörnufræði þar sem kennarinn sagði okkur að sólin myndi brenna allt vetnið sitt upp á um sex þúsund milljörðum ára og að heimurinn myndi þá farast. Ein skólasystir mín grét sárt við þær fréttir.

Á öllum skólastigum kynntist ég eftirminnilegum kennurum sem áttu þátt í að móta hugmyndir mínar um sjálfa mig og veruleikann. Bestu minningarnar tengjast því þegar ég upplifði að kennarinn raunverulega sá okkur nemendur sína, bar virðingu fyrir okkur og brann fyrir því að miðla, leiða, fræða og gefa af sér. Vera góð fyrirmynd í alla staði, sanngjörn, hreinskiptin og góð manneskja.

Reynsla mín er á engan hátt einstök, hvorki þá né nú í dag. Íslenska æskulýðsrannsóknin sýnir að stærstur hluti grunnskólanema upplifir góð tengsl og stuðning frá kennurum sínum, og eru ánægð í skólanum. Skólinn er staðurinn þar sem heimurinn opnast á svo margan hátt, en hann er líka staðurinn þar sem ungmenni upplifa áskoranir og takast á við lífið.

Það er margþætt verkefni að mennta kennara og í náminu fléttast saman fagleg og fræðileg nálgun. Vettvangsnám er mikilvægur þáttur námsins þar sem kennaranemum gefst kostur að kynnast fjölbreyttu skólastarfi og þjálfa sig undir handleiðslu reyndra kennara. Frá og með hausti 2026 verður lögð rík áhersla á öflugt staðnám í nýju og glæsilegu húsnæði Menntavísindasviðs í Sögu og á sama tíma verður unnið að því að auka gæði fjarnáms fyrir þau sem starfa samhliða námi eða búa á landsbyggðinni.

Ég hvet öll þau sem vilja hafa áhrif og vinna með framtíðarborgurum landsins, til að íhuga kennarastarfið sem valkost og taka þátt í að opna heiminn fyrir ungu fólki. Í dag eru margar leiðir inn í kennaranám hjá okkur á Menntavísindasviði Háskóla Íslands og hægt að velja á milli ótal kjörsviða og skólastiga. Veldu þína leið - taktu forystu og vertu kennari!

Höfundur er forseti Menntavísindasviðs Háskóla Íslands.