Vinna með for­eldrum barna í vanda

Í umræðu um þjónustu við börn sem glíma við fjölþættan vanda, fíkn, geðrænan vanda, líkamleg veikindi eða félagslega erfiðleika, er megináhersla oft lögð á barnið sjálft. Árangursrík meðferð og stuðningur við börn verður hins vegar sjaldnast sjálfbær nema horft sé til fjölskyldunnar í heild og þá sérstaklega til stöðu og styrks foreldra. Foreldrafræðsla og uppeldisráðgjöf eru því ekki aukaatriði heldur lykilþáttur í farsælli vinnu með börnum.

Foreldrar eru mikilvægasta stoð barnsins. Þegar barn fer í meðferð eða fær sérhæfða þjónustu er meðferðin yfirleitt aðeins hluti af ferlinu. Barnið snýr aftur inn í sitt daglega umhverfi, heimilið, þar sem foreldrar þurfa að takast á við áskoranir, styðja við breytingar og viðhalda þeim árangri sem náðst hefur. Ef foreldrar eru óöruggir, örmagna eða skortir verkfæri til að takast á við aðstæður, eykst hættan á bakslagi og endurkomu.

Mikilvægi foreldrafræðslu og uppeldisráðgjafar er því augljós. Með markvissum stuðningi fá foreldrar tækifæri til að efla færni sína, auka sjálfstraust og öðlast betri skilning á þörfum barnsins. Foreldrar læra að setja skýr mörk, bregðast við erfiðri hegðun á uppbyggilegan hátt og byggja upp jákvæð samskipti. Vinna sem þessi styrkir ekki aðeins foreldra heldur einnig tengsl þeirra við barnið, sem er ein sterkasta verndin í lífi barna.

Foreldrar barna í vanda standa flestir frammi fyrir miklu álagi. Upplifa gjarnan kvíða, sektarkennd, vanmátt eða félagslega einangrun. Það felast því forvarnir í að veita þeim stuðning. Sterkir foreldrar sem njóta stuðning eru betur í stakk búnir til að mæta þörfum barna sinna, taka upplýstar ákvarðanir og vinna með fagfólki að sameiginlegum markmiðum.

Þegar þjónusta tekur mið af allri fjölskyldunni næst meiri árangur til lengri tíma. Úrræði sem samþætta meðferð barns og stuðning við foreldra eru sérstaklega mikilvæg fyrir fjölskyldur þar sem vandinn er flókinn og margþættur. Slík úrræði þurfa að vera aðgengileg, samfelld og byggð á faglegri þekkingu.

Dæmi um slíka nálgun eru sérhæfð fjölskylduúrræði sem vinna bæði með barninu og foreldrum þess. Heildstæð þjónusta þar sem áhersla er lögð á samstarf, fræðslu og styrkingu fjölskyldunnar. Það er mikilvægt að slík úrræði séu ekki bundin við ákveðin svæði heldur standi öllum fjölskyldum til boða, óháð búsetu. Aðgengi að þjónustu á landsvísu er grundvallaratriði þegar kemur að jöfnum tækifærum barna og fjölskyldna.

Í störfum mínum með börnum og foreldrum hef ég kynnst því að eigin raun hversu mikil áhrif markviss vinna með foreldrum getur haft. Hún getur verið vendipunktur, ekki aðeins fyrir barnið heldur alla fjölskylduna. Með stuðningi við forelda fjárfestum við í langtímavelferð barna.

Reynslan sýnir að ef við viljum ná raunverulegum og varanlegum árangri í vinnu með börnum í vanda verðum við að styðja foreldra þeirra af krafti. Foreldrafræðsla og

uppeldisráðgjöf ættu að vera sjálfsagður og samþættur hluti af allri þjónustu við þessi börn. Það er ekki aðeins skynsamlegt, það er nauðsynlegt.

Höfundur skipar 3. sæti fyrir Flokk fólksins.