Vilja stjórn­völd halda Gríms­ey í byggð?

Það fer ekki framhjá neinum sem heimsækir Grímsey að þarna er samfélag sem býr yfir ótrúlegum styrk og þrautseigju. Með þetta í farteskinu hafa Grímseyingar haldið áfram og sýnt okkur samheldni og úthald við aðstæður sem íbúar í þéttbýlinu mundu flestir telja ólíðandi. En síðustu aðgerðir eða kannski væri rétt að segja aðgerðarleysi stjórnvalda eru þannig að úthald Grímseyinga fer minnkandi. Fækkun á ferðum ferjunnar Sæfara, hár flutningskostnaður til og frá eyjunni og yfirlýsingar um breytingar á byggðakvóta sem hefur verið grunnurinn að atvinnulífi í eyjunni gera það að verkum að í fyrsta sinn sé ég Grímseyinga horfa vondaufa til framtíðar.

Á ársgrundvelli búa í Grímsey um 15 manns. En þegar vorar og farfuglarnir snúa til baka lifnar allt við. Yfir sumarmánuðina fer íbúafjöldinn upp í um 80 manns enda halda brottfluttir Grímseyingar mikilli tryggð við heimkynni sín. Margir eiga húsin sín enn og þar með öruggt skjól í eyjunni.

Engin uppgjöf í endurbyggingu

Þegar Miðgarðakirkja brann í september 2010 varð samfélagið fyrir þungu höggi. Kirkjan var hjarta samfélagsins og átti sér langa sögu. Grímseyingar létu auðvitað ekki deigan síga. Þau tóku sig saman og byggðu nýja glæsilega kirkju með stuðningi velunnara sinna. Kirkjan er nú tilbúin og er eitt af fegurri guðshúsum landsins í einfaldleika sínum. Það er þessi hugsun sem skilgreinir Grímseyinga; að gefast ekki upp þó svo að raunirnar séu margar. Nýja kirkjan er því ekki bara fallegt mannvirki. Hún er tákn um samfélag sem lætur ekki bugast.

Aðgerðir og aðgerðaleysi

En þrátt fyrir endurbyggingu og þrautseigju íbúanna er staðan sem blasir við í dag sú að stöðugt er verið að veikja grunnstoðir samfélagsins, ekki vegna náttúrlegra aðstæðna heldur vegna pólitískra ákvarðana og aðgerðaleysis. Fyrst er að nefna samgöngur til Grímseyjar. Löngu er kominn tíma á að endurnýja ferjuna Sæfara sem hefur verið frá því í nóvember sl samtals 3 mánuði í slipp með hléum þó. Það ætti að segja allt um ástand skipsins. Tillögur um að fækka ferðum Sæfara eru enn eitt áfallið. Það er ekki bara einfalt hagræðingarmál sem skiptir litlu máli. Svona breytingar hafa bein áhrif á daglegt líf íbúanna og minnka enn frekar samkeppnishæfni eyjunnar sem er lítil fyrir. Segja má að Sæfari sé líflínan við Grímsey, án ferjunnar verður tengingin við fasta landið veik og atvinnulífið sömuleiðis. Og það mun molna hægt og bítandi undan þessu nyrsta þorpi landsins með öllum breytingum á áætlun ferjunnar.

Þá munu boðaðar breytingar á byggðakvóta hafa verulega neikvæð áhrif á Grímsey þar sem atvinnulíf eyjunnar byggist að mestu leyti á honum, bæði sértækum byggðakvóta Byggðastofnunar og almennum byggðakvóta. Fáir útgerðaraðilar eiga enn aflamark og þess vegna skiptir byggðakvótinn öllu máli. Lífið í eynni stendur og fellur með sjávarútvegi, svo einfalt er það. Hann er hryggjarstykkið þó svo að ferðaþjónustan hafi vaxið umtalsvert á síðustu árum. En hún veikist líka þegar samgöngur eru ótryggar.

Baráttuþrekið dvínar

Það er ekki ein stór ákvörðun sem veldur því að baráttuþrek íbúa í eynni fer þverrandi heldur frekar röð smærri ákvarðana sem allar hafa veikt byggðina. Ferðum með ferjunni er fækkað og óvissa er í atvinnulífinu. Samanlagt geta slíkar ákvarðanir leitt til þess að búsetuskilyrði í Grímsey verða hægt og rólega þannig að jafnvel hörðustu eyjaskeggjar missa jafnvel móðinn og þegar það gerist er hætt við að það sé um seinan að taka ákvarðanir sem snúa þessari þróun við.

Og slík staða væri ekki aðeins tap fyrir Grímsey. Slík staða væri tap fyrir allt landið.

Höfundur er bæjarstjóri á Akureyri.