Lengjum opnunar­tíma leik­skóla

Ekki allir foreldrar vinna frá átta til fjögur.

Ég skrifa þessa grein á meðan ég dvel á spítala með nýfædda dóttur mína og hugsa til þess að við sem samfélag ætlumst til þess að allskyns þjónusta sé í boði allan sólarhringinn en við gerum ekkert til að vinna með þeim sem vinna þessi störf. Það er kominn tími til að hugsa kerfið upp á nýtt.

Lengjum opnunartíma leikskóla.

Það er eitthvað bogið við borg sem segist styðja barnafjölskyldur en skipuleggur þjónustuna eins og allir foreldrar vinni sama vinnudaginn og festist aldrei í umferð til og frá vinnu.

Foreldrar vinna ekki aðeins á hefðbundnum dagvinnutíma. Þeir vinna á vöktum, í heilbrigðisþjónustu, verslun, umönnun, þjónustu, ferðaþjónustu eða jafnvel bara frá níu til fimm. Sumir byrja snemma. Aðrir seinna. Margir vinna víða um borgina eða í nærliggjandi sveitarfélögum, með tilheyrandi ferðatíma til og frá vinnu.

Líf margra foreldra passar því einfaldlega ekki við opnunartíma leikskóla, en samt er leikskólakerfið að miklu leyti byggt upp eins og allir vinni frá 8 til 16.

Við þurfum ekki aðeins fleiri leikskólapláss. Við þurfum líka leikskóla sem virka fyrir venjulegt fólk. Þess vegna eigum við að ræða lengri opnunartíma af meiri alvöru.

Í því samhengi er ástæða til að horfa til Svíþjóðar. Þar eiga sveitarfélög ekki aðeins að bjóða leikskólapláss innan tiltekins tíma, heldur einnig að leitast við að bjóða umönnun utan hefðbundins dagvinnutíma þegar þörf er á vegna vinnu foreldra og stöðu fjölskyldunnar.

Í Svíþjóð er ekki nóg fyrir sveitarfélög að tryggja dagvistunarpláss heldur verður metnaðurinn að vera sá að fjölskyldur sem þurfa þjónustu á óhefðbundnum tímum fái hana. Sænska ríkið er meira að segja með sérstakt framlag til slíkrar umönnunar á kvöldin, næturnar og um helgar. Haustið 2024 voru 5.010 börn í Svíþjóð skráð í umönnun á óhefðbundnum tímum, það er á kvöldin, næturnar eða um helgar þegar hefðbundin leikskóla- eða frístundaþjónusta er ekki í boði. Slík þjónusta var þá til staðar í 155 af 290 sveitarfélögum landsins. Elsta dóttir mín byrjaði í sænskum leikskóla og Andreas uppáhalds kennarinn hennar sagði við mig að hann skildi ekki hvernig fólk sætti sig við íslenska leikskólakerfið, þar sem opnunartíminn og þar með vinnutíminn væri svo fastmótaður. Sjálfum þótti honum frábært að vinna ekki aðeins frá 8 til 16, heldur geta haft sveigjanlegri vinnudag á breytilegum vöktum og tekið sumarfrí þegar honum hentar eins og flest annað fólk á vinnumarkaðinum. Þannig byrjaði hann suma daga fyrr og aðra seinna, en átti morgun eða síðdegisvakt á nokkra vikna fresti.

Við þurfum ekki að taka sænska kerfið upp óbreytt. En við getum lært af þeirri einföldu hugsun sem liggur þar að baki. Þjónustan á að laga sig að lífi fólks, ekki öfugt.

Þegar opnunartími leikskóla mætir ekki þörfum fjölskyldna flækist púsluspilið sem þarf að ganga upp svo dagurinn gangi upp. Það hafa alls ekki allir bakland til að brúa bilið sem borgin fer fram á.

Það er kannski ekki skrítið að streita fari vaxandi í samfélaginu okkar. Það er einfaldlega orðið of erfitt að púsla saman venjulegum degi.

Umræðan um leikskóla má því ekki aðeins snúast um fjölgun plássa, eða koma börnum fyrr inn á leikskólann. Hún verður líka að snúast opnunartímann.

Ef Reykjavík vill vera borg fyrir barnafjölskyldur þarf þjónustan að taka mið af lífi þeirra. Ekki bara lífi þeirra sem vinna frá 8 til 15:12.

Höfundur er reykvískur þriggja barna faðir.