Leikurinn er ekki tapaður

Einar Mikael Sverrisson skrifar 23. apríl 2026 23:32

Það er freistandi að halda að leikurinn sé tapaður.

Að börn dagsins í dag muni aldrei aftur velja bækur fram yfir skjái.

Að tæknin hafi einfaldlega unnið.

En það er ekki rétt.

Töfralausnin er ekki ný, hún er ekki flókin og hún er ekki í höndum skólakerfisins.

Hún byrjar heima.

Heilagasta stund dagsins

Ég man enn eftir kvöldunum þegar mamma las fyrir mig Grímsævintýrin.

Það var heilagasta stund dagsins heimurinn hægði á sér og hugurinn opnaðist. Ég sofnaði rólegur, fór inn í nóttina með ímyndunaraflið lifandi og draumana fulla af töfrum.

Þetta er ekki minning úr heimi sem er horfinn þetta er venja sem við höfum hætt að rækta.

Vandinn er ekki börnin

Í dag er vandinn ekki sá að börn vilji ekki lesa.Vandinn er sá að þau fá stöðugt eitthvað sem er auðveldara, hraðara og meira ávanabindandi.

Skjáirnir eru alltaf til staðar, án marka og án mótvægis.

Við fullorðna fólkið höfum gefist upp.

Börn hætta ekki að lesa, þau hætta þegar við sýnum þeim að lestur skiptir ekki lengur máli.

Þegar börn fá að velja rétt

Ég þekki fjölskyldu með tvö börn á grunnskólaaldri þar eru skýr mörk engar spjaldtölvur í frjálsu flæði og enginn sími í höndum barna og sjónvarp er ekki sjálfgefið.

Í staðinn eru bækur, leikföng og samvera.

Útkoman?

Börnin eru lífsglaðari, rólegri og með betri einbeitingu og sterkari innri kjarna. Börn sem eru betur í stakk búin til að takast á við lífið.

Þegar þau ferðast er alltaf bók við höndina ekki af því að þau þurfa heldur af því að þau velja það sjálf að lesa.

Fyrirmyndin breytir öllu

Ég hitti líka móður sem sagði mér frá dóttur sinni sem hafði misst stjórn á skjánum eða réttara sagt, skjárinn hafði tekið stjórn á lífi hennar.

Móðirin ákvað ekki að banna allt hún byrjaði á sjálfri sér og fór að lesa.

Hægt og rólega fór dóttirin að setjast hjá henni síðan vildi hún fá sína eigin bók.

Síðan fór hún sjálf að velja lesturinn.

Í dag er lesturinn númer eitt hjá þessari stelpu.

Ekki vegna reglna.

Heldur vegna fyrirmyndar.

Við erum ekki fórnarlömb tækninnar

Við verðum að hætta að kenna tækninni um skjáirnir eru ekki að ala upp börnin okkar við erum það.

Við erum ekki að berjast við skjái við erum að berjast við eigin venjur.

Börn eru hermikrákur þau gera ekki það sem við segjum þeim að gera þau gera það sem þau sjá okkur gera.

Ef við erum alltaf í símanum þá verða þau það líka.

Ef við lesum þá vilja þau lesa.

Þetta er ekki verkefni skólans eins

Við getum ekki sett þetta á herðar skólakerfisins.

Kennarar standa vaktina á hverjum degi og gera sitt allra besta. En þeir geta ekki keppt við barn sem fær ótakmarkað aðgengi að skjá heima. Þetta er ekki barátta sem vinnst í kennslustofunni einni saman.

Þetta er samfélagslegt verkefni.

Það byrjar hjá okkur.

Já, þetta er erfitt.

Það krefst aga.

Það krefst þess að setja mörk.

Það krefst þess að þola mótstöðu.

Börn munu kvarta þau munu biðja um skjáinn og þau munu reyna að semja.

En ef við stöndum stöðug þá breytist eitthvað.

Þau finna róna.

Þau finna ímyndunaraflið vakna.

Þau finna að þau þurfa ekki stöðuga örvun.

Þá gerast töfrar.

Ímyndið ykkur annað samfélag

Ímyndið ykkur samfélag þar sem fullorðið fólk gengur um með bækur eins og við göngum nú um með síma. Þar sem við grípum í lestur í staðinn fyrir að skrolla. Þar sem lestrarstundin er aftur heilög. Ekki af því að við bönnum skjái heldur af því að við bjóðum upp á eitthvað betra.