Hver borgar fyrir auknar strand­veiðar?

Í dag mælir innviðaráðherra, Eyjólfur Ármannsson, fyrir frumvarpi sem á að tryggja 48 daga á strandveiðum. Í frumvarpinu er lagt til að fella niður línuívilnun og skel- og rækjubætur og nýta þær aflaheimildir til að auka strandveiðar.

Markmið laga um stjórn fiskveiða er, eins og allir þekkja:

„…að stuðla að verndun og hagkvæmri nýtingu nytjastofna og tryggja með því trausta atvinnu og byggð í landinu.“

Helsta ráðstöfun stjórnvalda til þess að efla byggð í landinu er að draga 5,3% af úthlutuðu aflamarki og endurráðstafa því til byggðarlaga í alvarlegum vanda í sjávarútvegi með svokölluðum byggðaaðgerðum. Þessar byggðaaðgerðir eru: almennur og sértækur byggðakvóti, línuívilnun, skel- og rækjubætur, frístundaveiðar og strandveiðar.

Tekið af þeim sem viðkvæmastir eru

Með breytingunum sem lagðar eru til í frumvarpi ráðherrans er verið að fækka byggðaaðgerðum úr sex í fjórar. Margar smærri útgerðir og fiskvinnslur um allt land treysta á eina eða fleiri byggðaaðgerð til þess að stunda heilsársstarfsemi. Heilsársútgerð og fiskvinnsla eru hryggjarstykki byggðafestu í þessum brothættu sjávarbyggðum. Það liggur í augum uppi að fólk flytur sig og sínar fjölskyldur burt ef atvinna er einungis í boði hluta árs. Því er mikilvægt að byggðaaðgerðirnar séu fjölbreyttar og stuðli að heilsárs atvinnu.

Á Drangsnesi í Kaldrananeshreppi og á Hólmavík í Strandabyggð hafa byggst upp fiskvinnslur og útgerðir á grunni þessara byggðaaðgerða. Á Drangsnesi búa um 70 manns og standa sjávarútvegsfyrirtæki sem reiða sig á þessar aðgerðir undir vel yfir helmingi starfa í byggðarlaginu. Sama er uppi á teningnum á Hólmavík, þar sem slík fyrirtæki standa undir rúmlega fjórðungi starfa í byggðarlaginu. Við niðurfellingu línuívilnunar og skel- og rækjubóta er stór hluti þessara starfa settur í mikla hættu og heilsársbúseta á svæðinu sett í mikla óvissu. Á svæðinu starfa 15 manns við beitningu í landi og standa þau störf og falla með línuívilnun, líkt og störf sjö áhafnarmeðlima á þremur bátum sem einnig reiða sig á línuívilnun. Tvær útgerðir í sitthvoru bæjarfélaginu reiða sig einnig á skel- og rækjubætur til heilsársútgerðar og eru þær í samstarfi við fiskvinnslurnar í byggðarlögunum.

Þess ber að geta að bæði Strandabyggð og Kaldrananeshreppur eru brothættar byggðir og eru bæði sveitarfélög þátttakendur í samnefndu verkefni á vegum Byggðastofnunar, en markmið verkefnisins er að sporna við viðvarandi fólksfækkun í smærri byggðarlögum.

Með því að fella niður línuívilnun og skel- og rækjubætur er tekið af viðkvæmustu aðilunum í sjávarútvegi, sem iðulega eru hryggjarstykki hinna dreifðu sjávarbyggða, til þess að auka strandveiðar um 1–2 daga á landsvísu.

Aukin samþjöppun á kostnað minni byggðarlaga

Nú þegar hafa sjávarútvegsfyrirtæki fengið að finna fyrir ólgusjó stjórnmálanna og hafa mátt þola:

• Hækkað veiðigjald
• Hækkað kolefnisgjald
• Hækkaðan flutningskostnað vegna kílómetragjalds
• Niðurfellingu laga um greiðslur Atvinnuleysistryggingasjóðs til fiskvinnslufólks
• Samdrátt í línuívilnun, skel- og rækjubótum, almennum og sértækum byggðakvóta, ofan á samdrátt í leyfilegum heildarafla þorsks
• Mikinn samdrátt í leyfilegum heildarafla grásleppu
• Auk þess sem breytingar á fiskveiðistjórnunarkerfinu eru sífellt í deiglu stjórnmálamanna, með tilheyrandi óvissu fyrir þá sem starfa í greininni.

Sífelldar skerðingar, ágjöf og mótvindur frá stjórnvöldum eru smærri heilsársútgerðum alls ekki til uppdráttar. Einhvers staðar liggja þolmörk þessara fyrirtækja gagnvart hækkuðum gjöldum og skertum aflaheimildum. Þegar smærri útgerðir leggja loks upp laupana eru það einungis stærri útgerðirnar sem hafa bolmagn til að kaupa þá minni út í krafti stærðarhagkvæmninnar. Sú þróun leiðir til aukinnar samþjöppunar í sjávarútvegi og fækkunar sjávarbyggða.

Í umræðunni um greinina virðist sjávarútvegur oft vera aðeins örfáar stórútgerðir og fjöldi strandveiðibáta á sumrin en litlar og meðalstórar útgerðir og fiskvinnslur gleymast. Verði frumvarp þetta að lögum stuðlar ríkisstjórnin að þeim raunveruleika. Yfirlýsingar ríkisstjórnarinnar um að styðja og efla hinar dreifðu sjávarbyggðir virðast vera í orði en ekki á borði.

Björk Ingvarsdóttir, framkvæmdastjóri Vilja Fiskverkunar ehf. og Vissu Útgerðar ehf. á Hólmavík

Mikael Rafn L. Steingrímsson, framkvæmdastjóri Fiskvinnslunar Drangs ehf. og Útgerðarfélagsins Skúla ehf. á Drangsnesi.