„Af og frá“ að bankarnir græði á verð­bólgu

„Einn stærsti áhættuþáttur í rekstri banka er verðbólga og einhverjir vilja trúa því að bankar græði sérstaklega á verðbólgu en það er af og frá. Til skamms tíma gæti það svo sem litið þannig út vegna þess að bankarnir fjármagna sig að langstærstu leyti í innlánum,“ sagði Heiðar í ávarpi sínu á aðalfundi Íslandsbanka í dag.

Hefur áhyggjur af vogunarhlutfalli bankanna

Hann sagði ójafnvægi hafa myndast milli innlána og útlána bankans þar sem þau fyrrnefndu eru alla jafna óverðtryggð og þau síðarnefndu verðtryggð. 

„En staðreyndin er sú að verðbólga er eitur í rekstri fjármálafyrirtækja, ekki síður en í hagkerfinu. Verðbólga rýrir lífskjör almennings og sverfur mjög að rekstri fyrirtækja og þar með minnka gæði útlána,“ sagði Heiðar.

Verðbólgan sé því mun stærri áhættuþáttur í rekstri bankanna vegna þess að lán tapist vegna hennar.

„Það er miklu, miklu stærra högg heldur en sá skammtímaávinningur sem getur komið til út af þessum verðtryggingarójöfnuði.“

Þá vék hann sér að þeirri framþróun sem hefur orðið á sviði gervigreindar og sjálfvirknivæðingar og sagði Íslandsbanka í fararbroddi í þeim efnum. 

„Það sem helst veldur mér áhyggjum er samkeppnisumhverfið, sem er með gríðarlegum eftirlitskostnaði og flækjustigi og gerir framþróun hægari en ella og skekkir þar með stöðu íslensks fjármálakerfis,“ sagði Heiðar og nefndi vogunarhlutfall íslenskra banka sem dæmi, sem er hærra en á Norðurlöndum. 

„Vogunarhlutfall Íslandsbanka í árslok 2025 var 12,5%. Sama hlutfall er 4,4% hjá Danske Bank, 5,7% hjá SEB-bankanum í Svíþjóð og 5,1% hjá Nordea. Miðað við það mætti með öðrum orðum segja að bankinn sé með um 60% meira eigið fé en nefndir bankar. Lægri kröfur til eiginfjárbindingar hér á landi myndu aftur leiða af sér hagkvæmari rekstur og ódýrari þjónustu. Þetta er samkeppnisumhverfi sem við þurfum að eiga við.“

Samrunaviðræðum slitið að frumkvæði Skaga

Þá kom Heiðar að samrunaviðræðum bankans og Skaga en þeim var slitið í síðasta mánuði, rúmum fjórum mánuðum eftir að samkomulag um helstu skilmála hugsanlegs samruna var undirritað. 

Hann segir að í samkomulaginu hafi komið fram að fyrirkomulag samrunaaðila kynni að taka breytingum með hliðsjón af frekari viðræðum, áreiðanleikakönnunaraðila og hugsanlegum skilyrðum sem eftirlitsyfirvöld kynnu að setja samrunanum.

„Þegar Seðlabankinn síðan birti umræðuskjal á vefsíðuna 19. desember, komu fram áform um sérstakan eiginfjárauka sem myndi leggjast á banka sem ættu tryggingafélag. Með þessum hugsanlegu breytingum varð forsendubrestur fyrir því að klára samrunasamning út frá því sem lagt hafði verið til grundvallar við undirritun skilmálaskjals 6. október. Eins þurfti að ræða ólíka gengisþróun félaga út frá uppfærðum arðsemishorfum, líkt og orðalagið „frekari viðræður“, „áreiðanleikakönnun“, eins og ég nefndi hér áðan sem var í skilmálaskjalinu, bar með sér,“ sagði Heiðar. 

Þann 19. febrúar hafi stjórn Íslandsbanka sent formlegt erindi til stjórnar Skaga og ítrekað áhuga á samruna, sem hún teldi öllum aðilum til hagsbóta og að tekið yrði tillit til þeirra atriða sem hefðu að mati bankans breyst frá upphafi viðræðna. Svar Skaga við erindinu hafi verið á þá leið að félagið vildi senda út tilkynningu um slit viðræðna. 

„Það var því ekki stjórn Íslandsbanka sem sleit þessum viðræðum. Samstarf Íslandsbanka og VÍS er óbreytt þó að ekkert hafi orðið af undirritun samrunasamnings. Það hefur gengið vel og gagnast báðum aðilum og viðskiptavinum þeirra.“