Flott em­bætti í boði fyrir ESB ríki

Samfylking, Viðreisn og Flokkur fólksins hafa sett ESB aðild rækilega á dagskrá á ný með fyrirhugaðri þjóðaratkvæðagreiðslu. Aðild Íslands að ESB var síðast á dagskrá vinstristjórnar Jóhönnu Sigurðardóttur sem stóð fyrir umsókn að ESB árið 2009. Sama ríkisstjórn ákvað síðan að gera „hlé“ á viðræðunum árið 2013.

Eins og fram kemur í minnisblaði til ríkisstjórnar frá 2013, höfðu viðræður um „mikilvægustu kafla“ viðræðnanna ekki enn hafist þegar viðræðunum var slitið. Málaflokkarnir sem voru ekki „opnaðir“ í viðræðunum snerta m.a. íslenskan sjávarútveg og landbúnað. Málaflokkar sem snúa að mikilvægustu hagsmunum Íslands.

Æðstu embættin gjarnan skipuð fyrrum ráðherrum

Aðildarríki ESB eiga tilkall til ýmissa embætta á vegum þess og sagan sýnir að æðstu embættin eru gjarnan skipuð fyrrum ráðherrum og háttsettum embættismönnum aðildarríkjanna. Það er því ærið tilefni til að rifja nú upp frumvarp okkar þingmanna Sjálfstæðisflokksins sem snýr að reglum um starfsval að loknum ýmsum opinberum störfum. Þar leggjum við til nýja reglu þegar æðstu stjórnendur og aðstoðarmenn ráðherra, sem sinna hagsmunagæslu fyrir hönd Íslands í samningaviðræðum við erlend ríkjabandalög eða alþjóðastofnanir, láta af störfum. Þá verði þeim óheimilt að þiggja embætti á vegum slíkra aðila næstu 18 mánuði eftir starfslok, komi til inngöngu. Raunar ætti tímabilið að vara lengur.

Við höfum þegar slíkar reglur, m.a. í lögum um varnir gegn hagsmunaárekstrum í Stjórnarráði Íslands og í siðareglum ráðherra og starfsfólks ríkisins. Margar nágranna- og vinaþjóðir okkar hafa hins vegar strangari lagaramma varðandi starfsval og hagsmunaárekstra. Reglurnar eru til þess fallnar að auka traust og trú á íslenskt stjórnkerfi og stjórnsýslu. Markmiðið er að koma í veg fyrir hagsmunaárekstra, tryggja óhlutdrægni og traust á stjórnsýslu og ráðamenn og forðast að tengsl og trúnaðarupplýsingar séu nýttar í þágu erlendra aðila.

Framtíðarstöðuveitingar hafi ekki áhrif

Það er gríðarlega mikilvægt að embættisfærslur í tengslum við viðræður við erlenda aðila séu hafnar yfir allan vafa og hugsanlegar framtíðarstöðuveitingar geti til að mynda ekki haft þar áhrif. Frumvarpið er þannig lagt fram í samhengi við alþjóðlega umræðu um siðferði og hagsmunaárekstra í stjórnmálum. Fyrrum ráðamenn vestrænna ríkja hafa sætt gagnrýni vegna persónulegra ákvarðana eftir að hafa látið af embætti. Schröder, fv. kanslari Þýskalands, er nærtækt dæmi, en engan veginn einstakt.

Mikilvægir hagsmunir, m.a. grundvallaratvinnuvegir, og möguleg eftirgjöf stórfelldra hagsmuna eru t.a.m. andlag viðræðna um inngöngu í ESB. Nú er því tíminn til að ræða það að við skerpum á reglum um starfsval að loknum þessum opinberu störfum. Það

væri til þess fallið að auka traust, hlutleysi og gerir skýran greinarmun á eiginhagsmunum og hagsmunum þjóðarinnar.

Höfundur er þingmaður Sjálfstæðisflokksins.