Það sem koma skal?

Fyrir Alþingi liggur tillaga utanríkisráðherra um að haldin verði þjóðaratkvæðagreiðsla um áframhald viðræðna um aðild Íslands að Evrópusambandinu þann 29. ágúst næstkomandi.

Eins og viðbúið var hefur þetta vakið viðbrögð. Jafn viðbúið var að ýmsir hafa, vitandi eða óafvitandi, reynt að mála væntanlega þjóðaratkvæðagreiðslu sem eitthvað annað en hún er. Að hún snúist um aðild að Evrópusambandinu, en ekki hvort að leita skuli eftir áliti þjóðarinnar á áframhaldandi viðræðum við Evrópusambandið um aðildarsamning sem svo yrði borinn undir þjóðina.

Björn Bjarnason, f.v. þingmaður og ráðherra, gerir upplýsingagjöf utanríkisráðuneytisins að umfjöllunarefni í pistli á heimasíðunni sinni. Finnst ráðherranum fyrrverandi verra að ekki sé vikið að bréfi þáverandi utanríkisráðherra, Gunnars Braga Sveinssonar, til formanns ráðherraráðs ESB og stækkunarstjóra sambandsins í marsmánuði 2015. Ekki síður finnst ráðherranum fyrrverandi miður að úttekt Hagfræðistofnunar Háskóla Íslands á stöðu aðildarviðræðna Íslands við Evrópusambandið og þróun sambandsins skuli ekki vera meðal gagna sem getið er um á síðu ráðuneytisins. Um skort á þessu tvennu segir Björn.

„Óhlutdræg miðlun upplýsinga er jafnan höfuðskylda stjórnvalda og sérstaklega á vefsíðum sem ætlað er að fræða almenning í aðdraganda kosninga. Utanríkisráðuneytið fellur á fyrsta prófinu.“

Það verður af orðum Björns Bjarnasonar ráðið að hann telji að gerð sé tilraun til að halda upplýsingum frá almenningi. Raunar fullyrðir hann fyrr í pistlinum að upplýsingasíða ráðuneytisins sýni að ekki sé unnt að treysta ráðuneytinu fyrir því að veita hlutlægar upplýsingar um þetta mál. Þetta eru alvarlegar staðhæfingar sem ekki er hægt að láta ótaldar.

Um upplýsingasíðu ráðuneytisins

Með sömu rökum og forsendum og Björn Bjarnason beitir má heimfæra sömu aðferðafræði upp á hann sjálfan. Hann nefnir hvergi í pistli sínum að á upplýsingaveitu ráðuneytisins séu hlekkir á ítarefni. Þar má m.a. finna: skýrslu um framvindu aðildarviðræðna frá 2013, öll útgefin gögn frá íslenskum stjórnvöldum um aðildarviðræðurnar frá 2009–2013, sams konar gagnasafn frá Evrópusambandinu, hlekk á Evrópuvef Háskóla Íslands og Alþingis, sem starfræktur er á vegum Vísindavefsins og að lokum hlekk á Brussel-vaktina, sem er fréttabréf sendinefndar Íslands gagnvart ESB. Á þessum vefum, auk greinargerðar tillögu að þjóðaratkvæðagreiðslu sem einnig er hlekkjuð á upplýsingasíðu ráðuneytisins, er fjallað um stöðu aðildarviðræðnanna og tilurð skýrslu Hagfræðistofnunar.

Stöðu aðildarviðræðna er vel lýst í ítarefni málsins og greinargerð þingsályktunartillögunnar. Hið stórkostlega bréf þáverandi utanríkisráðherra, Gunnars Braga Sveinssonar, er ágætis skemmtiefni og lærdómur í stjórnskipulegum klaufagangi, en hefur afar takmarkað upplýsingagildi fyrir kjósendur í væntanlegri þjóðaratkvæðisgreiðslu.

Raunar tek ég undir með Birni Bjarnasyni að flestir hefðu gagn af því að lesa fyrrgreinda úttekt Hagfræðistofnunar. Vonandi verða skrif hans til þess að svo geri fleiri. En hvort að fjarvera hennar sé þess eðlis að unnt sé að gefa í skyn að utanríkisráðuneytinu sé ekki treystandi til óhlutdrægrar miðlunar upplýsinga er ekki sæmandi málflutningur. Sérstaklega þegar mikið magn af upplýsingum má finna á upplýsingavef ráðuneytisins. Þá hlýtur sú spurning að vakna hvort að lesa megi út úr orðum Björns Bjarnasonar að hann telji að Vísindavefur Háskóla Íslands sé ekki að veita óhlutlægar upplýsingar.

Það væri ómaklegt að væna upp á Björn Bjarnason að hann hefði fallið á eigin prófi. Hann er í engri skuld við undirritaðan. Það væri þó óskandi að pistill hans um heilindi utanríkisráðuneytisins sé ekki undanfari þess sem koma skal. Það væri afar fróðlegt að vita hug hans til væntanlegrar þjóðaratkvæðagreiðslu og hvort að hann telji ekki að það væri samfélaginu öllu til framdráttar að fá fram aðildarsamning sem íslenska þjóðin geti tekið afstöðu til.

Upplýsingasíðu ráðuneytisins má finna hér.

Höfundur er lögfræðingur og framkvæmdastjóri þingflokks Viðreisnar