Nei for­sætis­ráðherra, þessi ríkis­stjórn eins og allar hinar, ætluðu að skila auðu í mál­efnum fóstur­barna

Ég vil fara aðeins yfir það með þér í þessari grein hvers vegna svo er.

Í fréttum gærdagsins kemur forsætisráðherra fram til þess að bregðast við frásögnum þeirra hugrökku manna sem voru í fóstri í Bakkakoti. Það var gott að sjá forsætisráðherra bregðast við þessum frásögnum og gefa þeim sem hafa slíkum sögum að segja tækifæri til þess að skila skömminni sinni og vinna úr sínum áföllum. Ég hef síðan þá fengið til mín símtöl og skilaboð um víðtækara og ljótara ofbeldi en þessir drengir sögðu sjálfir frá, frá fólki sem treystir sér ekki til þess að stíga fram.

Það verður samt ekki setið undir því þegjandi þegar forsætisráðherra segist vonast til þess að það lagafrumvarp sem hafi verið í samráðsgátt stjórnvalda fyrr í vetur og komi fyrir þingið núna á vormánuðum eigi að laga stöðu fósturmála á Íslandi. Það frumvarp gerir það ekki og það var ekki ásetningur um slíkt heldur kemur fram í athugasemdum þess frumvarps að fósturmál verði tekin til frekari skoðunar síðar því frekari breytingar séu ekki tímabærar að svo stöddu. Það vorum við sem erum föst í þessu kerfi sem vorum að vona, þið stóðuð ekki undir þeim væntingum með því frumvarpi sem var lagt fram til samráðs. Enda bendir Barnavernd Reykjavíkur þar á, í sinni umsögn, að litlar breytingar séu gerðar á núverandi fósturkafla laganna og segir það þrátt fyrir skýrt ákall um það á undanförnum árum frá barnaverndarþjónustum.

Það gerist ekki oft að heildarlög barnaverndarmála fái heildarendurskoðun og við í Félagi fósturforeldra og barnaverndarþjónustur höfðum gert okkur vonir um að í aðdraganda þessarar endurskoðunar fengi þessi málaflokkur góða rýni. Við í Félagi fósturforeldra höfðum fengið orð um að við yrðum dregin að þeirri vinnu til þess að við fengum tækifæri til þess að koma með ábendingar og tillögur til úrbóta. Það gerðist ekki en félaginu var ekki einu sinni boðið að senda umsögn. Barnamálaráðuneytið tilkynnir okkur það hafi verið ákveðið að undanskilja fósturmál að þessu sinni. Líkt og í öllum hinum uppfærslunum, alveg eins og þegar Farsæld barna var innleidd, þá stóð til að skoða fósturmálin á seinni stigum.

Þetta vitum við í Félagi fósturforeldra, við höfum mætt í þau fáu skipti sem við höfum verið kölluð til samráðs. Við höfum líka í gegnum tíðina verið þau einu sem sitjum við borðið sem ekki þiggjum opinbert fé til þess að reka félagið okkar eða hagsmunagæslu. Í aðdraganda og undirbúnings Farsældar barna voru stofnaðir átta undirbúningshópar og við tókum þátt í fimm þeirra. Við höfum líka á fyrri árum verið kölluð til í ráðgjafahóp til undirbúnings framkvæmdaáætlunar barnaverndarmála. Í öllum þessum tilfellum höfum við verið þeir aðilar sem eru kallaðir að borðinu sem eru í sjálfboðavinnu. Allir aðrir mæta þarna sem opinberir starfsmenn eða starfsmenn félagasamtaka sem fá kröftugan fjárhagslegan stuðning til reksturs félagsins.

Við rekum félagið í mestu leyti á sjálfboðastarfi og við höfum aldrei átt möguleika á öðru eða samtal um annað en brauðmola í gegnum tíðina. Við höfum mætt vel undirbúin að ræða við stofnanir og starfsmenn kerfisins. Við biðjum um hjálp, við bendum á hvar bæta megi eitt eða annað. Í lok árs 2024 átti félagið loks uppsafnað fé ásamt hóflegs styrks frá Barnamálaráðuneytinu, til þess að ráða sér starfsmann í hlutastarf. Vildi ráðuneytið að sá starfsmaður veitti fósturforeldrum þjónustu og ráðgjöf og héldi skrá til að kortleggja um leið hvar fósturforeldrar mættu hindrunum í kerfinu. Það hefur félagið gert en mætt algjöru áhugaleysi í framhaldinu þegar reynt hefur verið að fá frekara samtal um téða kortlagningu hindrana. Núna erum við aftur komin í óvissu því umsóknir um verkefnastyrki til ráðuneyta hefur verið hafnað og við höldum áfram að reiða okkur á félagsgjöldum fósturforeldra, styrki almennings og samfélagssjóði fyrirtækja.

Síðasta rúma áratuginn erum við búin að ganga eyðimerkurgöngu innan kerfisins. Við höfum yfirsýnina yfir kerfið, oft betur en stofnanir ríkisins sjálf. Barna- og fjölskyldustofa og Gæða- og eftirlitsstofnun velferðarmála eru stofnanir sem settar voru á fót samhliða innleiðingu Farsældar barna. Þessar stofnanir hafa leitað til okkar, til þess að ná sambandi við fósturforeldra því kerfið sjálf, ríkið, hafði ekki þá yfirsýn yfir kerfið eða þá aðila sem eru með börn í fóstri.

Við höfum því litla trú á þeim tölum sem þið leggið á borð um fjölda þeirra barna sem eru í fóstri eða þann fjölda sem eru með börn í fóstri. Sannarlega getið þið staðfest þær tölur sem þið eruð búin að ná utan um. En við erum að biðja um sterkari og öflugri skref heldur en hingað til hafa verið tekin. Við viljum sjá forsætisráðherra sem gerir meira en að binda vonir við eigin aðgerðir. Það erum við sem erum vonsvikin af verkum ríkisstjórnar nú og allra fyrri ára.

Á heimasíðu Farsældar barna er spurt hvort farsældin sé fyrir öll börn. Svarið er kómískt því að þar er sagt að stutta svarið er já, farsældin sé fyrir öll börn á Íslandi og fjölskyldur þeirra. Langa svarið er hins vegar einum staf lengra en stutta svarið, en það er nei. Við viljum ekki una þessari stöðu lengur. Við viljum sjá kerfisbreytingar og alvöru eftirlit með stofnunum sem taka ábyrgð á hlutverki sínu, hvort sem það eru stofnanir á vegum ríkisins eða sveitarfélögin sjálf.

Saga sjálfboðaliðanna sem starfa fyrir Félag fósturforeldra heldur áfram, fylgist með í næsta þætti þegar við segjum frá fleiri eyðimerkurgöngum í samskiptum við fleiri stofnanir, ráðuneyti og sveitarfélög.

Höfundur er formaður Félags fósturforeldra.