„Enginn öruggur staður á netinu“

Stafrænt ofbeldi gegn heimilislausum konum

Í stafrænum heimi nútímans er netið ekki öruggt athvarf. Fyrir konur sem glíma við heimilisleysi, fátækt eða vímuefnavanda getur tæknin orðið nýr vettvangur ofbeldis og stjórnunar. Nýlegar rannsóknir sýna að stafrænt ofbeldi gegn heimilislausum konum er vaxandi áhyggjuefni. Þessi tegund ofbeldis nær yfir fjölbreyttar aðferðir þar sem stafrænir miðlar eru misnotaðir til að niðurlægja, kúga eða ógna konum á grundvelli kyns þeirra og félagslegrar stöðu.

Hvað er stafrænt ofbeldi?

Stafrænt ofbeldi felur í sér notkun tækni, svo sem síma, samfélagsmiðla, tölvupósta og netsamskipta, til að áreita, stjórna, fylgjast með eða ógna einstaklingum. Þetta ofbeldi birtist í ýmsum myndum:

Kynferðisleg kúgun: Hótanir um að birta náið myndefni nema fórnarlamb uppfylli kröfur geranda.

Myndræn misnotkun: Dreifing eða birting einkamynda án samþykkis.

Neteinelti: Endurtekið áreiti eða hótanir í gegnum stafræna miðla.

Misnotkun upplýsinga: Opinber birting persónulegra upplýsinga til að valda skaða (e. doxxing).

Netveiði og blekkingar: Notkun netsins til að blekkja eða misnota konur í kynferðislegum tilgangi.

Stafrænt ofbeldi er þannig framlenging á öðru ofbeldi og tekur á sig nýja og ósýnilegri mynd.

Stafrænt ofbeldi bitnar á heimilislausum konum

Konur sem búa við heimilisleysi eða leita í athvörf eru sérstaklega útsettar fyrir stafrænu ofbeldi vegna félagslegrar jaðarsetningar og skorts á vernduðum úrræðum. Þær mæta eftirfarandi áskorunum:

Skortur á úrræðum og tækni: Takmarkaður aðgangur að öruggri tækni og ráðgjöf gerir það erfitt að tilkynna brot eða leita hjálpar.

Félagsleg einangrun: Heimilislausar konur hafa oft veik félagsleg tengslanet og minni aðgang að stuðningi, sem eykur hættuna á stafrænu ofbeldi.

Ofbeldi sem magnast: Netáreitni getur þróast í raunverulegt, líkamlegt ofbeldi og skapað vítahring hættu og vanmáttar.

Samkvæmt UNFPA og UN Women (2021) hefur aukin stafræn tenging í þjónustu- og félagskerfum leitt til nýrra áhættuþátta þar sem konur sem nota netið til að nálgast félagslega aðstoð verða jafnframt berskjaldaðri fyrir ofbeldi í netheimum.

Gagnaskortur og nýjar áskoranir

Þrátt fyrir að vitundin um stafrænt ofbeldi sé að aukast, eru gögn um reynslu heimilislausra kvenna enn ófullnægjandi. Fáar rannsóknir fjalla sérstaklega um heimilislausar konur og tengsl þeirra við stafrænt ofbeldi og ekki er vitað til þess að slíkar rannsóknir hafi verið gerðar hér á landi. Konur tilkynna ekki áreitið vegna ótta, stimplunar eða skorts á rafrænum aðgengisleiðum. Heimilislausar konur hafa oft lítið traust á opinberu kerfi og nýta sér almennt ekki hefðbundnar kæruleiðir. Einnig kemur til aukin áhætta vegna stafrænnar þjónustu, um leið og fleiri úrræði færast á netið eykst möguleiki gerenda til að misnota þessi kerfi. Þó svo að rannsóknir á stafrænu ofbeldi gegn heimilislausum konum hér á landi liggi ekki fyrir er vitneskja um slíkt ofbeldi gegn konum sem leita í Konukot. Þær fá hótanir í skilaboðum varðandi ýmis mál, yfirleitt tengd skuldum. Einnig má gera ráð fyrir að konur sem eru með síður á Only Fans verði fyrir stafrænu ofbeldi. Erlendar rannsóknir hafa sýnt fram á að stafrænt ofbeldi tengt Only Fans sé algengt og birtingarmyndir þess eru áreitni, sendingar á óumbeðnu efni, þrýstingur um meira efni, ógnanir, birting persónuupplýsinga (e. doxxing), eltihrelling og óviðeigandi kröfur frá áskrifendum. Margar verða fyrir ólöglegri dreifingu efnis, svo sem fölsun (e. deepfakes), þar sem áskrifendur nota gervigreind til að mynda efni með andliti, líkama eða rödd höfundanna án samþykkis þeirra.Leiðir til úrbóta felast í fræðslu, öryggi og rannsóknum

Til að draga úr stafrænu ofbeldi gegn heimilislausum konum þarf samræmdar aðgerðir sem byggja á rannsóknum, stefnumótun og valdeflingu kvenna. Leggja þarf áherslu á eftirtalin atriði:

1. Aukna gagnaöflun og rannsóknir á reynslu heimilislausra kvenna af stafrænu ofbeldi.
2. Markvissar forvarnir og fræðslu í athvörfum og þjónustu fyrir konur í viðkvæmri stöðu.
3. Tæknilega vernd og öryggi, t.d. með öruggum samskiptaleiðum og netöryggisfræðslu.
4. Þverfaglegt samstarf milli tækniyfirvalda, félagsþjónustu og kvennasamtaka.

Lokaorð

Stafrænt ofbeldi gegn heimilislausum konum er ný og alvarleg áskorun á sviði mannréttinda og jafnréttismála. Þar sameinast ógnir stafrænnar tækni og félagslegrar jaðarsetningar sem kallar á nýja nálgun í rannsóknum, stefnumótun og þjónustu. Að tryggja stafrænt öryggi kvenna er ekki aðeins tæknilegt verkefni, það er grundvallaratriði í mannréttindum og samfélagslegu réttlæti.

Höfundar starfa fyrir Rótina sem rekur Konukot.

Greinin er skrifuð í tilefni 16 daga átaks gegn kynbundnu ofbeldi sem stendur frá 25. nóvember til 10. desember. Áhersla alþjóðlega átaksins í ár er á stafrænt ofbeldi undir yfirskriftinni “Ending Digital Violence Against All Women and Girls”.